كوێ براوه‌ی كلیلی ئابووری جیهان ده‌بێت ؟

PUKMEDIA

گەرووی هورمز

دوێنێ سێ شه‌ممه‌، چه‌ندین كه‌شتی نه‌وت هه‌ڵگر له‌ گه‌روی هورمزه‌وه‌ تێپه‌ڕین و راپۆرته‌كان ئاماژه‌ به‌ ئەوه‌ ده‌كه‌ن، كه‌ ئێران ر‌ێگه‌ی داوه‌ به‌ تێپه‌ڕ‌بوونی هه‌موو كه‌شتییه‌كانی وڵاتانی كه‌نداو به‌ره‌و ئه‌ورووپا و هندستان، ئه‌مه‌ش له‌ به‌رامبه‌ر وه‌رگرتنی بڕ‌ی (2) ملیۆن دۆلار.

چاودێرانیش ده‌ڵێن، تره‌مپ وه‌ك ئامانجێكی سه‌ربازی مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ئێران كرد و ئه‌وه‌ی پشتگوێخست، كه‌ ئێران یه‌كێك له‌ گرنگترین كلیله‌كانی ئابووری جیهانی له ‌ده‌ستدایە‌، كه‌ ئه‌ویش گه‌رووی هورمزه‌، بۆیه‌ جه‌نگه‌كه‌ چیتر ته‌نها بریتی نییه‌ له‌ مووشه‌كی ئاسمانی، به‌ڵكو خۆی له‌ شاده‌ماری وزه‌ی ده‌ریایی ده‌بینێته‌وه‌.

ئێستا 400 كه‌شتی له‌ ده‌ره‌وه‌ی گه‌روی هورمزن و چاوه‌ڕ‌ێن له‌ گه‌روه‌كه‌وه‌ تێپه‌ڕن، له ‌كاتێكدا ر‌ۆژانه‌ ته‌نها ر‌ێگه‌ به‌ تێپه‌ڕ‌بوونی 60 كه‌شتی ده‌درێت.

ئاژانسه‌كان باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن، بۆ تانكه‌رێكی زه‌به‌لاحی نه‌وت، كه‌ 2 ملیۆن به‌رمیل نه‌وت هه‌ڵده‌گرێت و وه‌ك مه‌رجی تێپه‌ڕ‌بوون بڕ‌ی 2 ملیۆن دۆلار به‌ (یوانی چینی) ده‌دات، ئه‌مه‌ یه‌كسانه‌ به‌ ته‌نها 1 دۆلار بۆ هه‌ر به‌رمیلێك، ئه‌گه‌ر كه‌شتییه‌کە‌ تێدەپه‌ڕ‌ێت، سوپای پاسداران كۆدێكی ر‌ێپێدان و ر‌ێنمایی ر‌ێڕ‌ه‌وه‌كه‌ی بۆ ده‌نێرێت، له‌ كاتی نزیكبوونه‌وه‌شدا په‌یوه‌ندییه‌كه‌ له‌ رێگه‌ی ر‌ادیۆی (VHF) و سیستمی  (AIS) ئه‌نجامده‌درێت.

نه‌وتی خاوی ئێران هێشتا به‌لێشاو ده‌ڕ‌وات، وه‌ك پێش جه‌نگه‌كه‌ كه‌ نزیكه‌ی (1.1 بۆ 1.5) ملیۆن به‌رمیله‌ له‌ ر‌ۆژێكدا، كه‌ زۆربه‌ی بۆ چین ده‌چێت، به‌ تایبه‌تی دوای ئه‌وه‌ی تره‌مپ سزاكانی سه‌ر نه‌وتی تارانی هه‌ڵگرت.

له ‌ئێستادا ئێران كۆنترۆڵی ر‌ێڕ‌ه‌وه‌كانی بازاڕ‌ی وزه‌ی جیهان ده‌كات، ته‌نانه‌ت بانكی فیدراڵی ئه‌مریكا له‌ دوایین كۆبوونه‌وه‌یدا نه‌یتوانی ر‌ێژه‌ی سوود كه‌مبكاته‌وه،‌ به‌هۆی ئه‌و هه‌ڵاوسانه‌ی له‌ ئه‌نجامی داخستنی گه‌روی هورمز دروستبووه‌، كه‌ بووه ‌هۆی به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی وزه‌ بۆ هاووڵاتییانی ئه‌مریكی به‌ ر‌ێژه‌ی لانیكه‌م (50٪).

به‌هۆی جه‌نگی ئه‌مریكا و ئیسرائیل له‌گه‌ڵ ئێران، 14 وڵات‌ راسته‌وخۆ نرخی سووته‌مه‌نییان له‌ وڵاته‌كه‌یان به‌رزكرده‌وه‌ كه‌ میسر و كۆریاى باشوور یه‌كێك بوون له‌و وڵاتانه‌، هه‌ر به‌و هۆیه‌شه‌وه‌ بوو كه‌ دۆناڵد تره‌مپ رایگه‌یاندوه‌، هه‌وڵده‌ده‌ین له‌گه‌ڵ ئێران بگه‌ینه‌ ئیداره‌یه‌كی هاوبه‌ش بۆ گه‌رووی هورمز، چونكه‌ مه‌ترسییه‌كه‌ تا دێت بۆ وڵاتانی ئه‌وروپا و ته‌نانه‌ت ئه‌مریكاش گه‌وره‌تر ده‌بێت.

له ‌هه‌فته‌ی چواره‌می جه‌نگه‌كه‌دا، چیتر زیانه‌كان به‌ ژماره‌ی كوژراو و برینداره‌كانی مه‌یدانی جه‌نگ ناپێورێن، به‌ڵكو به‌وه‌ ده‌پێورێن كێ كۆنترۆڵی ر‌ێڕ‌ه‌وه‌كانی وزه‌ ده‌كات؟ كێ ئاڕاسته‌ی هه‌ڵاوسانی ئابووری له ‌جیهاندا دیاریده‌كات؟ ئه‌وه‌ براوه‌ی جه‌نگه‌كه‌ ده‌بێت.

PUKMEDIA