سەردانەکانی بافڵ جەلال تاڵەبانی لەپێناو چیدایە؟

PUKMEDIA

بیروڕا

هەڤاڵ حەمەعەزیز

دانوستان و وتووێژ بۆ چارەکردنی تەنگژەکان، سیمایەکی ئەقڵانیانەی سیاسەتە. واتە لەبری ئەوەی پرس و بابەتە جیاوازەکان بە توندوتیژی و شەڕ و دروستکردنی قەیران یەکلا بکرێتەوە، هانا بۆ وتووێژ دەبرێت. لە راستیدا وتووێژی سیاسی و دانوستان لەگەڵ لایەن و پارتە رکەبەرەکاندا، یەکێکە لەو بنەما لۆجیکیانەی هەموو کات و لە هەموو شوێنێکدا رێزی لێ گیراوە و هیچ جارێکیش بەها بەرزەکەی خۆی لە دەست نەداوە. وتووێژ و دانوستانی سیاسی، ئاماژەیەکی روونە بۆ پێگەیشتوویی سیاسی. هەروەها یەکێکە لە دەستکەوتەکانی قۆناغی مۆدێرنی مرۆڤایەتی. ئەو کاتەی مرۆڤ لۆجیک و بەها ئەقڵانییەکانی کردە جێگرەوەی چەک و بازوو و شەڕ،

وتووێژ و دانوستانی سیاسیش بووە سیمای هەر دیاری مامەڵەی سیاسی لەنێوان رکەبەرەکاندا. بە مانایەکی تر، وتووێژ و دانوستان دەریدەخات کام لایەن و کام سیاسەتمەدار، بە شێوەیەکی دیموکراتیانە و سەردەمیانە کار بۆ پێشخستنی کۆمەڵگەکەی خۆی دەکات. هەروەها وا باوە کە دانوستان و وتووێژە سیاسییەکان، کەسی زیرەک و لێوەشاوەی دەوێت. ئەوانەی لە وتوێژ و مێزی گفتوگۆ دەترسن، بەردەوام کار بۆ تێکدانی دانوستانەکان دەکەن و لەبری ئەوە، بژارەی تر دەهێننە ئاراوە. هەڵبەتە سەرجەم بژاردەکانی تر جگە لە خودی دانوستان، بە زیان بۆ کۆمەڵگەکان دەشکێتەوە چونکە هیچ کاتێک شەڕ و دروستکردنی قەیران، لە بەرژەوەندی زۆرینەی خەڵک و هاووڵاتیدا نییە. ئەو لایەن و کەسایەتییە سیاسانەی هانا بۆ وتوێژ و دانوستانی سیاسی دەبەن، یان پڕدەستکەوتن یان لەسەر رێڕەوی راستدان. بەپێچەوانەوە ئەوانەی خۆیان لە وتووێژ و دانوستانی سیاسی دەشارنەوە، هاوکات خۆیان لە رێگە راستەکان و هەڵبژاردە روونەکانیش دەشارنەوە.

لە فەلسەفەی سیاسیدا رێسایەک هەیە، تاکو کەناڵێک بۆ پەیوەندی سیاسی و دروستکردنی دانوستان لەنێوان لایەنەکاندا هەبێت، هیچ پاساوێک بۆ توندوتیژی و گەورەترکردنی قەیرانە سیاسییەکان نامێنێتەوە.

رەتکردنەوەی دانوستان و تێکدانی رەوتی دانوستانەکان، هاوکات تێکدانی کەناڵەکانی پەیوەندییە. هەروەها گەورەترکردنی قەیرانە سیاسییەکانە. ئەوانەشی کار بۆ گەورەترکردنی قەیرانە سیاسییەکان دەکەن، باکیان بە بەرژەوەندی گشتی نییە و تەنیا خۆیانیان لەبیرە.

رەتکردنەوەی دانوستان، هیچ کاتێک بەرئەنجامی دۆخێکی سیاسی تەندروست نییە و پێشزەمینەیەکە بۆ هاتنەئارای هەڵبژاردەی توندتر. لە بنەڕەتدا وتووێژ و دانوستانی سیاسی لەنێوان رکەبەر و دۆستە سیاسییەکاندا دەکرێت بەڵام کاتێک دانوستان رەتدەکرێتەوە، هاوکێشەکە لە رکەبەرایەتییەوە دەبێتە ململانێ و دواتریش قۆناغە ترسناکەکانی تری بەدوادا دێت. هەروەک چۆن رەتکردنەوەی دانوستان و وتوێژی سیاسی، چەند شێوازی جیاوازی هەیە. بۆ نموونە لەکاتی وتووێژەکەدا، پرس و بابەتە سەرەکییەکان بەلاڕێدا ببرێن و هیچ خاڵێک بۆ رێکەوتن و تێگەیشتن لەسەری نەهێڵرێتەوە.

ئەگەر رووداوە سیاسییەکانی چەند مانگی رابردووی هەرێمی کوردستان و عیراق بە نموونە وەربگرین و هەڵوێستی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان هەڵسەنگێنین، ئەنجامێکی ناوازەمان دەستدەکەوێت.

هاوپەیمانی و هاوڕایی لە ئەزموونی حزبی سیاسیدا، ئاماژەیە بۆ دانوستان و وتوێژی سیاسی زیرەکانە و ئەقڵانیانە. هەروەها ئاماژەیە بۆ رێڕەوی راستی سیاسەت. حزبە رکەبەرەکانی تر لە خۆڕا نابنە هاوپەیمان و هاوڕای حزبێکی وەک یەکێتی ئەگەر یەکێتی لەسەر رێڕەوی راست نەبێت. هەروەها دیارە یەکێتی لە وتوێژ و دانوستانە سیاسییەکاندا روون و راشکاوە بۆیە زۆرینەی رەهای لایەنەکان ئامادەی وتووێژ و دانوستانن لەگەڵیدا. تەنیا لەماوەی مانگێکدا، لە هەرێمی کوردستاندا دەرکەوت کام لایەنە باوەڕی بە دانوستان و وتوێژی سیاسییە و کام لایەنە دانوستان رەت دەکاتەوە. هەر لەو چوارچێوەیەدا، لە چەند وێستگەیەکی سیاسی چی لە هەرێمی کوردستان و چی لە عیراقدا، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان سەلماندی دانوستان و وتووێژی سیاسی تاکە رێی سیاسەتکردنی ژیرانەیە، نەک گەورەکردنی قەیرانەکان.
سەردانەکانی وەفدی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و خودی بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتی بۆ بەغدا، ئەنجامەکەی لە کابینەی نوێی حکومەتدا دەرکەوت.

خئەوەش لەکاتێکدا بوو، چەند لایەنێکی تر لە هەرێم و بەغدایش، دانوستان و وتووێژیان رەت دەکردەوە و کاریان بۆ گەورەترکردنی قەیرانەکان دەکرد.
هەروەها لە کاتی نکۆڵیکردنی یەکێتی لە تاکڕەوی حکومڕانی لە هەرێمی کوردستان و یەکخستنی کورد لە ناوچە دابڕێنراوەکاندا، دانوستان و وتووێژە سیاسییەکانی یەکێتی ئەنجامی گەورەی هەبوو. ئەوەش بریتی بوو لەوەی زۆرینەی لایەنە سیاسییەکانی کوردستان لە راز و نیازی یەکێتی تێبگەن و ئامادە بن لەو پرۆژە سیاسیانەدا پشتیوان بن. بەڵام لە بەرامبەردا و رێک لە هەمان مانگدا، پارت و لایەنی سیاسی تر لە هەرێمی کوردستان، دانوستان و وتووێژی سیاسی رەتکردەوە.

سەردانەکانی بافڵ جەلال تاڵەبانی بۆ لای لایەنە سیاسییە کوردی و عیراقییەکان، ئاماژەیە بۆ توانای چارەکردنی کێشە و قەیرانەکان. لە راستیدا چارەکردنی قەیرانەکان تەنیا خواستی خەڵک و هاووڵاتی نییە بەڵکو توانایەکی سیاسیی گەورەیە. چونکە لە دۆخی سیاسی عیراقدا دروستکردن و گەورەترکردنی قەیرانەکان، دەستکەوت و بەرژەوەندی تایبەت بۆ چەند لایەنێک دەهێنێت. ئەو لایەنانەیش بە رەتکردنەوەی دانوستان و وتووێژە سیاسییەکان، دۆخی عیراق و هەرێمی کوردستان لەپێناو بەرژەوەندی خۆیان، بە قەیراناوی و چەقبەستوویی دەهێڵنەوە.

PUKMEDIA