بەرەو میدیای كوردی

PUKMEDIA

هەڵمەت هۆشیار

 لە ئێستادا ئیدی راگەیاندن تەنها هۆكارێك نییە بۆ گواستنەوەی رووداوەكان، بەڵكو یەكێكە لە فاكتەرە كاراكانی هۆشیاریی گشتیی، دروستكردنی شەرعیەت و بەرێوەبردنی ململانێ و بونیادنانی شوناس. 

   لە بارودۆخی كورددا، كە جوگرافیا و سیاسەت بەر یەكدەكەون، پرسی نەتەوەیی لەگەڵ دەوڵەتدا تێكەڵ دەبن و لە ژینگەیەكی نا سەقامگیردا كە هەمیشە گۆڕانكارییەكان خێران و زۆربەی كات لە دەرەوەی ئیرادەو ویستی خۆماندایە، پرسیارێك دێتە ئاراوە: پێویستمان بە چ جۆرە میدیایەكە؟  پرسیارێكی ستراتیژییە و رەهەندی پیشەیی بوون تێدەپەرێنێت بەرەو بونگەرایی.
    گەلی كورد كە بەسەر وڵاتانی (عێراق و توركیا و ئێران و سوریا)دا دابەشكراوە، بارودۆخێكی ئاڵۆز و تێكەڵاویان هەیە، ئەزموونی حكومڕانی لە چوارچێوەی فیدراڵیەتی عێراق و ئامادەیی سیاسی ئاڵۆز لە توركیا و بارودۆخی ئەمنی لە سوریا و فشاری رامیاریی لە ئێران، ئەم فرەیی و ئاڵۆزییە میدیایەكی نەرم و هزرمەندانە و پیشەییانە دەخوازێت، كە توانای  بەڕێوەبردنی جیاوازییەكانی هەبێت نەك ئاڵۆزتركردنی.

- لە میدیای حیزبییەوە بۆ میدیا گشتیی
  دیارترین ئاڵەنگارییەكان كە روبەرووی میدیای كوردی دەبێتەوە، دابەشبوونییەتی لەسەر بنەمای حیزبی، لەبری كاركردن لە سەر بنەمای یەكڕیزیی، ململانێ سیاسیەكان زەق دەكرێنەوە و رایەڵەی پێكەوەكاركردن دەئاڵۆزكێنن ئەمەش وا دەكات. ململانێ نێوخۆییەكان زۆرتر لە قەبارەی خۆیان گەورە بكرێن و متمانەی گشتی بە دەزگا میدیاییەكان كەمتر بێتەوە ووا دەكات وەرگر بەشوێن ئەو بابەتەدا بگەڕێت كە لەگەڵ تێڕوانینی خۆیدا بگونجێت و پێشوەختە باوەڕی پێیهێناوە.

  میدیای گشتیی ئەو میدیایەیە كە پەیامەكان ئاراستەی جەماوەر دەكات، وەكو یەك قەوارەی هەمەچەشنە بیروڕا، نەك جەماوەرێكی پەرتەوازە، ئەم میدیایەش پێویستی   بەچوارچێوەیەكی یاسایی هەیە لە پێناو پاراستنی سەربەخۆیی كارگیڕی و دارایی و دەستەیەك لە رۆژنامەوانی پیشەیی كە لە ژێر كاریگەریی هیچ ئایدۆلۆژیاییەكی سیاسیدا كاردانەكەن و ناوەرۆكی بابەتەكان لەسەر بنەمای زانیاریی بن نەك هەڵوێست و نیشتمانیانە بیربكەنەوە، چونكە كۆمەڵگە پێویستی بە بونیادنی متمانەیە نەك بەرهەمهێنانی پەرتەوازیی.


- میدیا وەك ئامرازێك بۆ حكومڕانیی دروست
    هەر ئەزموونێكی سیاسی، بە تایبەت لەو ناوچانەی کە هەوڵی بونیادنانی دامەزراوەکانیان دەدەن، پێویستی بە میدیایەکی پیشەیی و چاودێر هەیە، لە پرسی كورددا، كە هێشتا لە هەوڵی چەسپاندن و گەشەپێدانی دامەزراوەكانی حكومڕانیدایە، پێویستە زۆرترین بایەخ بە میدیای بنكۆڵكاریی بدرێت لەبری  میدیای گەپ و كات بەسەربردن. كە میدیا چاودێر بوو، بەدواداچوون بۆ دۆسییەكانی گەندەڵی بە گشتی دەكات بەبێ جیاوازی و  پەرە بە كەلتوری لێپرسینەوەی پەرلەمانی دەدات و  پشت بە زانیاری و بەڵگەنامەكان دەبەستێت لە بری ئەوەی دزەیان پێبكات و گومان بخاتە سەریان.

    میدیای چاودێر بە مانای لە دەستدانی شەرعیەتی دەسەڵات نییە، بەڵكو لە رێگەی شەفافیەتەوە تۆكمەتری دەكات، هەتا میدیا ئازادانەتر و ئازایانە كاربكات، سیستمی سیاسی توانای راستكردنەوەی هەڵەكانی زیاتر دەبێت رێگە نادات كەم و كورتییەكان بگۆڕێن بۆ قەیران.


- میدیا جوگرافیا سیاسییەكات تێدەپەڕێنێت.
   لەگەڵ ئەوەی واقعی سیاسی دابەشیكردوە بەڵام شوناسی كوردبوون سنورەكانی تێپەڕاندوە، بۆیە كورد پێوستی بە سەكۆگەلێك هەیە  كە گوتارێكی هزرمەندانە بەرهەمبهێنێت و وەكو ستراتیژ بە هۆشیارییەوە مامەڵە لەگەڵ ئەم فرەییەدا بكات، میدیای كوردی كە ئێستا سنورەكانی تێپەڕاندووە پێویستە لەنێوان پرسە هاوبەشەكاندا خاڵی هاوبەش بدۆزێتەوە و دووركەوێتەوە لەو گوتارە سۆزداریانەی ئالۆزی سیاسی لەگەڵ وڵاتانی دراوسێدا دروست دەكات،بەڕەچاوكردنی هاوسەنگی سیاسیی، سیاسەتێكی واقعی پەیڕەوبكات.
گەورەترین ئاڵەنگاریی لێرەدا ئەوەیە بتوانێت تایبەتمەندی كەلتوری خۆی بپارێزێت و رێز لەسەروەری سیاسی ئەو ووڵاتانەش بگرێت كە گەلی كوردیان بەسەردا دابەشكراوە، میدیای ژیر بەبێ ئەوەی پۆپۆلیزم بێت ئەم هاوسەنگییە دەپارێزێت. 

- میدیای نوێ و رایگشتی
  پێشكەوتنەكانی تەكنەلۆژیا گۆرانكاریی بێئەندازەیان لە بەرهەمهێنانی هەواڵدا كردووە، گەنجانی كورد بە شێوازێكی سەرەكی پشت بە تۆڕەكۆمەڵایەتییەكان دەبەستن، لەو پلاتفۆڕمانەوە بە جۆرێك هەواڵەكان بڵاو دەبنەوە دەزگا كلاسیكییەكانی دیكە ناتوانی هاوشانیان بڕۆن،  بۆیە كورد پێویستی بە میدیایەكە، وەبەرهێنان لە زانیاری و داتا دیجیتاڵییەكاندا بكات و هۆی جۆرارجۆری وەكو (كورتە ڤیدیۆ و بودكاست و ئینفۆگرافی) بەكاربهێنێت و بە گوتاری زانستی و  بە ئارامی  روبەرووی هەڵمەتە رێكخراوەكانی بڵاوكردنەوەی زانیار ناراست ببێتەوە، چونكە نەبوونی میدیایەكی دیجیتاڵی بەهێز، دەرگا لەبەردەم بڵاوبوونەوەی واتەوات و گوتاری توندئاژۆ واڵا دەكات و مەترسی لەسەر ئاشتی كۆمەڵایەتی دروست دەكات، بە تایبەت لە ژینگە سیاسییە هەستیارەكاندا.

- میدیا و بونیادنانی شوناس
    شوناس تەنها دروشمێكی سیاسیی نییە، بەڵكو پرۆسەیەكی بەردەوامە بۆ بەرهەمهێنانی كەلتور، زمانی كوردی بە هەموو زارەكانییەوە، ئەدەب و شانۆ و هونەر، پێویستی بە سەكۆی پاڵپشتیكراوە، میدیای كوردی دەبێت پەرە بە فێركردنی زمانی كوردی بدات و برەو بە زاراوەی نوێ بدات و تیشك بخاتە سەر بەرهەمە ئەدەبی و هونەرییەكانی ناوخۆ و نەوەی نوێ بە ریشە مێژووییەكەوە گرێی بدات.    
    كەلتور ئەو رەهەندەیە كە مانا بە سیاسەت دەبەخشێت و شوناس لە دروشمەوە دەگۆرێت بۆ پرۆژە.  

- بەڕیوەبردنی میدیا لە كاتی قەیرانەكاندا.
    لە چەند دەیەی رابردودا  ناوچە كوردستانییەكان بە چەندین قەیرانی ئاسایشی و سەربازی و ئابوریدا تێپەڕیون، لەو دۆخانەدا میدیا دەبێتە رەگەزی یەكلاكەرەوەی ئارامی، میدیای بەرپرسیار پێویستە لە قەیرانەكاندا بەر لە بڵاوكردنەوە، زانیارییەكان پشتراست بكاتەوە و لە لایەنگیری و هەڵچوون خۆی بپارێزێت، لە نێوان مافی زانیاری و پێداویستییەكانی ئاسایشدا هاوسەنگی رابگرێت.
  زێدەڕۆی لە خستنە رووی مەترسییەكان دەبێتە هۆی ترس و دڵەڕاوکێی ئابووری یان نا ئارامی کۆمەڵایەتی، زێدەڕۆیی متمانەی گشتی لەناو دەبات بۆیە ئەوەی پێویستە ئاستی بەرزی پیشەیی بوونە لە پەخشكردنی زانیارییەکان.


- میدیا وەكو پردی گفتۆگۆی ناوخۆیی
   دۆخی سیاسی كوردستان فرە پارت و فرە بزوتنەوەیە، لە بری ئەوەی میدیا رەنگدانەوەی ئەو ململانێیە بێت، دەتوانێت سەكۆیەكی نیشتمانی بێت و ببێتە پردی پێكەوە بەستنی بیروڕاجیاوازەكان و لە رێگەی بەرنامەی گفتۆگۆیی هاوسەنگ و بەدواداچوون كەشێكی پڕ متمانەی هزرمەندانە بۆ دۆزینەوەی خاڵی هاوبەشی كۆكەرەوە برەخسێنێت.
   لە وڵاتانی راگوزەردا لەگەڵ ئەوەی میدیا بەتەواوی بێلایەن نییە،بەڵام دەتوانێت نێوەندگیریی بكات و جەمسەرگیری کەم بکاتەوە.

  ئەو میدیایەی کورد لە ئێستادا پێویستی پێیەتی، نە میدیای پڕوپاگەندەییە، نە شۆڕشگێڕانە، نەگەپ و سەرگەرمییە، بەڵكو پێویستی بەپڕۆژەیەکی میدیایی ستراتیژییە کە لەسەر بنەمای، سەربەخۆیی و پیشەیی و چاودێریی بەرپرسیارانەیە، لەگەڵ پێشكەوتنە دیجیتاڵییە سەردەمییەكان لە پێناو بەهێزكردنی كەلتور و شوناسی كوردبوون و بەڕیوەبردنی قەیرانەكان بە ئامانجی چارەسەر هەنگاو بنێت.

 لە چوارچێوەی کوردیدا میدیا تەنیا کەرتی پیشەسازیی نییە، بەڵکو بەردی بناغەی سەقامگیری سیاسی و بنیاتنانی دەوڵەتە. تا پێگەیشتووتر و هاوسەنگتر بێت، توانای کۆمەڵگا بۆ تێپەڕاندنی دووبەرەکی و بنیاتنانی داهاتوویەکی سەقامگیرتر و کاریگەرتر زیاتر دەبێت.

  میدیای كوردی بەتەنها كەرتی پیشەسازیی نییە، بەڵكو پایەیەكە لە پایەكانی ئارامی سیاسی و بونیادنانی دەوڵەت، هەتا هۆشیاری و  هاوسەنگی زیاتر بێت كۆمەڵگە زوتر كەلێنەكان پڕ دەكاتەوە و بەرەو داهاتوویەكی ئارام و كاریگەر هەنگاو دەنێت.  

سود لەم سەرچاوانە وەرگیراوە:
1. هابرماس، يورغن، التحول البنيوي للمجال العام، ترجمة: محمدجديدي. بيروت: المنظمة العربية للترجمة، 2008.
2. عبد الحميد، محمد، دور الإعلام في تشكيل المجال العاموالنقاش الديمقراطي..
3. مكاوي، حسن عماد، والسيد، ليلى حسين. الأطر النظريةالكلاسيكية والحديثة لوظائف الإعلام وتأثيره المجتمعي.
4. علي، لقمان سليم، الإعلام والتحول الديمقراطي في العالمالعربي. بيروت: مركز دراسات الوحدة العربية، 2014.
5. الجبوري، فارس كمال نظمي. علاقة الإعلام ببناء الديمقراطيةفي البيئات الانتقالية.

PUKMEDIA