دەرکەوتنی "عەلی زەیدی" لە واشنتۆن: قۆناغێکی نوێ یان قەیرانێکی قوڵ؟

هەرێم عەبدوڵا

دەرکەوتنی هەر سەرکردەیەکی نوێی عێراق لەگەڵ ئیدارەی ئەمریکا، بەتایبەت لەگەڵ کەسایەتییەکی وەک دۆناڵد ترەمپدا، بەو مانایەیە کە عێراق جارێکی تر دەکەوێتە نێو چەقی هاوکێشە جیهانییەکانەوە. ئەگەر "عەلی زەیدی" وەک سەرۆک وەزیران کۆبوونەوەی لەگەڵ ترەمپ ئەنجام دابێت، ئەمە هەڵگری چەند خوێندنەوەیەکی هەستیارە بۆ هەرێمی کوردستان و بەغدا:

یەکەم: کاریگەرییەکانی لەسەر عێراق (بەغدا)

هاتنەوەی سەرکردەیەکی نوێ بۆ دەسەڵات لە عێراق بە پاڵپشتی ئەمریکا، واتە هەوڵدان بۆ گۆڕینی هاوکێشەی هێز لە ناوخۆدا.

خاڵی ئەرێنی: ڕەنگە ببێتە هۆی گەڕانەوەی متمانەی وەبەرهێنەرانی بیانی و کەمکردنەوەی فشارە داراییەکان لەسەر عێراق.

خاڵی نەرێنی (مەترسی): عێراق لە دۆخێکی ناسکدایە؛ هەر نزیکبوونەوەیەکی زۆر لە ترەمپ، ڕەنگە ببێتە هۆی توڕەکردنی هێزە ناوخۆییەکانی نزیک لە ئێران، ئەمەش عێراق بەرەو ململانێیەکی توندی سیاسی و ئەمنی دەبات کە لە کۆتاییدا سەقامگیریی حکومەتەکەی "عەلی زەیدی" دەخاتە مەترسییەوە.

دووەم: کاریگەرییەکانی لەسەر هەرێمی کوردستان

بۆ هەرێمی کوردستان، پەیوەندی بەغدا و واشنتۆن شمشێری دوو سەرە:
دەرفەت: ئەگەر "عەلی زەیدی" کەسایەتییەکی میانڕەو بێت و ئەمریکا پاڵپشتی بکات، ئەمە دەتوانێت گوشار لەسەر بەغدا دروست بکات بۆ چارەسەرکردنی کێشە هەڵپەسێردراوەکانی نێوان هەولێر و بەغدا (بودجە، نەوت، ماددەی ١٤٠).

مەترسی: ئەگەر ئەم نزیکبوونەوەیە ببێتە هۆی هەڵگیرسانی گرژیی ناوخۆیی لە عێراقدا، هەرێمی کوردستان وەک بەشێکی دانەبڕاو لە عێراق، زیانی ڕاستەوخۆی بەردەکەوێت، چونکە ئاژاوەی سیاسی لە بەغدا، راستەوخۆ دەبێتە هۆی پەککەوتنی مامەڵە دارایی و ئیدارییەکان.

سێیەم: لێکەوتەکانی دوای هاتنەوەی (سەقامگیری یان ئاژاوە؟)

لە شیکردنەوەی سیاسیی ئەم دۆخەدا، سێ ئەگەر بۆ داهاتووی عەلی زەیدی و عێراق پێشبینی دەکرێت:

هاوسەنگیی دپلۆماسی: ئەگەر بتوانێت "پەیوەندییەکی هاوسەنگ" لە نێوان واشنتۆن و تاراندا ڕابگرێت، ئەوا دەبێتە ئەندازیاری قۆناغێکی نوێی ئارامی.

تەنگژەی ناوخۆ: ئەگەر لایەنگرییەکی تەواوی بۆ سیاسەتەکانی ترەمپ دەرببڕێت، ڕەنگە ڕووبەڕووی بەرەیەک ببێتەوە کە دەسەڵاتی لە شەقام و لە پەرلەماندا هەیە، ئەمەش حکومەتەکەی پەکدەخات.

پۆپۆلیزم بەرامبەر واقیع: هەڵسوکەوتی سیاسی ترەمپ پڕە لە گۆڕانکاری خێرا؛ هەر کاتێک واشنتۆن بەرژەوەندییەکانی بگۆڕێت، ڕەنگە ئەو سەرکردەیەی کە لەسەر ئەم بنەمایە کاری کردووە، بەتەنیا بمێنێتەوە.

دەرەنجام

هاتنی هەر سەرکردەیەک بۆ دەسەڵات لە عێراق بەبێ چارەسەرکردنی کێشە بنەڕەتییەکان (گەندەڵی، لاوازیی دامەزراوەکان، ناکۆکیی مەزهەبی)، ناتوانێت گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی دروست بکات. "عەلی زەیدی" ئەگەر بیەوێت سەرکەوتوو بێت، دەبێت زیاتر لەوەی چاوی لە ڕەزامەندی ترەمپ بێت، چاوی لە ڕەزامەندیی شەقامی عێراقی و پاراستنی مافە دەستوورییەکانی هەرێمی کوردستان بێت.

١. ئابووریی واقیعی نەک پۆپۆلیستی

ئەگەر "عەلی زەیدی" بیەوێت لە ڕێگەی ترەمپەوە سەرکەوتن بەدەست بهێنێت، دەبێت دەست بە چاکسازیی لەم سێ کەرتە بکات:

بانک و دراو: کێشەی سەرەکیی ئێستای عێراق، کەرتێکی بانکیی لاواز و چاودێرییەکی توندی ئەمریکایە لەسەر دۆلار. بەرنامەی ئابووریی سەرکەوتوو دەبێت لەسەر بنەمای "دیجیتاڵکردنی دارایی" و شەفافکردنی گواستنەوەی دراو بێت بۆ ئەوەی ڕێگری لە قاچاخچێتی دۆلار بکرێت.

وزە و غاز: لەبری ئەوەی عێراق بەردەوام پشت بە ئێرانی هاوسێ ببەستێت بۆ کارەبا و غاز، بەرنامەیەکی بەهێزی ئابووری دەبێت "وەبەرهێنانی کۆمپانیا ئەمریکییەکان" لە کەرتی غازی عێراق و هەرێمدا بکاتە بەشێک لە گەرەنتیی سیاسی.

٢. پەیوەندی بەغدا و هەولێر لە چوارچێوەی "ئابووریی هاوبەش"
ئابووریی عێراق بەبێ هەولێر ناتەواوە، هەرێمیش بەبێ بەغدا لە قەیرانی داراییدا دەمێنێتەوە. سەرکردەیەکی سەرکەوتوو دەبێت:

یاسای نەوت و غاز: ئەمە کلیلی ڕزگاربوونە. دەبێت یاسایەک دابڕێژێت کە مافەکانی هەرێم وەک هەرێمێکی فیدراڵی مسۆگەر بکات و بەرهەمهێنانی نەوت بە شەفافی و بە بەشداریی کۆمپانیا جیهانییەکان بێت.

بەبازاڕکردنی کێڵگەکان: ئەگەر بتوانێت وەبەرهێنان لە کێڵگە نەوتییەکاندا بۆ کۆمپانیاکانی ڕۆژئاوا بکاتەوە، ئەوا ئابووریی عێراق دەپارێزێت لە سزاکانی دەرەکی و گەشەی پێ دەدات.

٣. بەربەستە بەردەم ئەم بەرنامەیە

هەرچەندە پلانی ئابووریی بەهێز وەک فریادڕەس دەردەکەوێت، بەڵام "عەلی زەیدی" لەم ڕێگەیەدا ڕووبەڕووی ئەم ئاڵەنگارییانە دەبێتەوە:

گەندەڵی سیستەماتیک: گەندەڵی لە عێراق تەنها کێشەیەکی ئیداری نییە، بەڵکو "سیستەمێکە" کە بەشێک لە دەسەڵاتداران تیایدا دەژین. هەر هەوڵێک بۆ چاکسازیی ئابووری، ڕووبەڕووی بەرگریی توندی ئەوانە دەبێتەوە کە بەرژەوەندییان لە دۆخی ئابووریی ئێستادایە.

ململانێی جوگرافی-سیاسی: ئابووریی عێراق بە قووڵی لەگەڵ ئێراندا تێکەڵ بووە (بازرگانی، کارەبا، گاز). هەر بەرنامەیەک کە بیەوێت تەواو پشت بە ئەمریکا ببەستێت، ڕەنگە کاردانەوەی ئابووریی توندی لەلایەن لایەنەکانەوە لێ بکەوێتەوە، وەکو دروستکردنی کێشە لە دەروازە سنوورییەکان یان پەکخستنی پڕۆژەکان.

دەرەنجام

ئەگەر "عەلی زەیدی" خاوەنی بەرنامەیەک بێت کە (شەفافییەت لە داهاتی نەوت + بەهێزکردنی کەرتی تایبەت + ڕێککەوتنی ئابووریی لەگەڵ هەولێر) لەخۆ بگرێت، دەتوانێت گەشبینی دروست بکات. بەڵام تێبینی گرنگ: لە سیاسەتی عێراقدا، باشترین بەرنامەی ئابوورییش بێ پاڵپشتیی سیاسیی ناوخۆیی، دەبێتە "ووتارێکی سەر کاغەز".

PUKMEDIA