رۆژی جیهانی ئینته‌رنێتێكی پارێزراو

.

ئینته‌رنێت له‌ زمانه‌وانیدا  وشه‌یه‌كی ئینگلیزیه‌و له‌ دوو گری پێكدێت كه‌ inter  له‌گه‌ڵ Net ئه‌م وشه‌یه‌ زۆر كات ئه‌م زاراوایه‌ به‌ هه‌ڵه‌ لێكدرانه‌وه‌ی بۆ ده‌كرێت، به‌ڵام لێكدانه‌وه‌ راستیه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ inter به‌ واتای (له‌ نێوان) دێت، Net یش به‌ واتای ( تۆڕ) دێت، واته‌ تۆرێك له‌ نێوان تۆره‌كان دێت، به‌ڵام هه‌ندێك زمانه‌وان ده‌ڵێن به‌ واتای چونه‌ ناو تۆڕ دێت.

به‌ڵام گه‌ر بمانه‌وێت پێناسه‌ی ئینته‌رنێت بكه‌ین، ئه‌وا بریتی یه‌ له‌ تۆریكی جیهانی له‌ نێوان كۆمپیوته‌ر و ئامێره‌ زیره‌كه‌كان كه‌ ریگه‌ به‌به‌كاربقه‌ران ده‌دات په‌یوه‌ندی له‌ نێوان یه‌كتردا دروست بكه‌ن و هه‌ر زانیاریه‌كیان بوێت له‌ سه‌رانسه‌ری جیهاندا له‌رێگه‌ی وێباسیته‌كان و به‌ هۆی چاو یان بیستن یان نوسین وه‌ربگرن، ئینته‌رنێت كات و شوێنی بریوه‌ و یاساكانی دووری تێكشكاندووه‌ .

له‌ رووی مێژوویه‌وه‌ ،ئینته‌رنێت بۆ یه‌كه‌مجار له‌ ئه‌نجامی پرۆژه‌ی ( ئاربانت) ه‌وه‌ دروست بوو كه‌ پرۆژه‌یه‌كی  وه‌زاره‌تی به‌رگری ئه‌مریكا بوو له‌ ساڵای 1969 ده‌ستی پێكرد كه‌ ئامانجی پرۆژه‌كه‌ بۆ هاوكاریكردنی سوپای ئه‌مریكا بوو له‌ ڕێگه‌ی تۆری حاسیبه‌ی خۆكرده‌وه‌ بوو بۆ به‌ستنه‌وه‌ی دامه‌زراوه‌ و زانكۆكه‌كان و سود وه‌رگرتن له‌ توێژینه‌وه‌كان بۆ مه‌به‌ستی سه‌ربازی.

ئه‌م پرۆژه‌یه‌ له‌ ساڵی 1983 گۆردرا به‌ تۆری پرۆتۆكۆڵ NCP كه‌ ئه‌م جۆره‌یان ئاسانتر به‌كارده‌هێنرا و زانكۆ و دامه‌زراوه‌ نیشتیمانییه‌كانی زیاتر پێكه‌وه‌ به‌سته‌وه‌، له‌ ساڵی 1993 له‌ سه‌نته‌ری نیشتیمانی بۆ ته‌كنه‌لۆژیای هه‌ژماری بی سنوور  له‌ زانكۆی ئیلینۆی ڤێرژنی 1.0 ده‌ركرا و له‌ ساڵی 1994 گرنگیه‌یه‌كی زیاتر به‌ ئینته‌رنێت درا له‌سه‌رجه‌م بواره‌كاندا.

له‌ ساڵی 2017دا 3.7 ملیار كه‌س ئینته‌رنێتیان به‌كارهێناوه‌ به‌شێوه‌یه‌ك له‌هه‌ر 15 خوله‌كێك كه‌سێك دێته‌ ناو ئینته‌رنێته‌وه‌ و وڵاتی چین یه‌كه‌مین وڵاتیشه‌ له‌به‌كارهێنانی ئینته‌رنێتدا.

ئەمەش لە كاتێكدایە ئەمساڵ یادكردنەوەی رۆژی جیهانی ئینته‌رنێت‌  وه‌ك كلتورێكی ساڵانه‌ رۆژی 6-2 ی بۆ دیاریكراوە ، بۆ ئه‌مساڵیش له‌ ژێر دروشمی ( تۆ گۆرانكاری بكه‌، له‌ پێناو تۆری ئینته‌رنێتێكی باشتر، ئه‌م یاده‌ش له‌ سه‌رانسه‌ری جیهاندا بۆ پاراستنی ئینته‌رنێت و به‌كارهێنانێكس سودمه‌ندانه‌ یاده‌كه‌ ده‌كرێته‌وه‌.

PUKmedia ئا/ گۆران قادر