فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی جەلال تاڵەبانی: ناسنامەیەک بۆ گەشت و مێژوو

PUKMEDIA

گۆران رەشید

فڕۆکەخانەکان لە جیهاندا تەنها دەروازەیەک نین بۆ گواستنەوە، بەڵکو گوزارشت لە ناسنامەی نەتەوەیی و ڕێزگرتن لەو سەرکردانە دەکەن کە مێژووی وڵاتەکانیان گۆڕیوە. کاتێک گەشتیارێک دەگاتە فڕۆکەخانەی "شارل دیگۆل" لە پاریس یان "جۆن ئێف کێنەدی" لە نیویۆرک، پێش هەموو شتێک ڕووبەڕووی ناوی گەورەپیاوێک دەبێتەوە کە بناغەی ئەو دەوڵەتەی داڕشتووە. لەم سۆنگەیەوە، گۆڕینی ناوی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی بۆ "فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سەرۆک جەلال تاڵەبانی"، هەنگاوێکی پڕ بایەخ بوو بۆ ناساندنی خەباتی گەلێک لە ڕێگەی کارێزمای سەرکردەیەکەوە.

سیمبولی ئاشتی و پێکەوەژیان

جەلال تاڵەبانی (مام جەلال)، وەک یەکەم سەرۆک کۆماری کورد لە مێژووی عێراقدا، تەنها سەرکردەیەکی سیاسی نەبوو، بەڵکو ئەندازیاری "چەپکە گوڵەکە" بوو. ئەو توانیبووی لە کاتە هەرە سەختەکاندا هەموو ڕەنگە جیاوازەکان لە دەوری یەک کۆبکاتەوە. ناونانی فڕۆکەخانەی شارەکەی بە ناوی ئەوەوە، پەیامی ئەوەیە کە سلێمانی وەک چۆن دەروازەیەکە بۆ جیهان، ئاوهاش پارێزەری ئەو فەلسەفەی پێکەوەژیانەیە کە مام جەلال دایڕشتووە.

پێگەی سیاسی و نێودەوڵەتی

ئەم بڕیارە کە لە ساڵی ٢٠٢٦دا لەلایەن ئەنجومەنی وەزیرانی عێراقەوە پەسەند کرا، دانپێدانانێکی فەرمی بوو بە ڕۆڵی مێژوویی ئەم سەرکردەیە لە بونیادنانەوەی عێراقی نوێ و پاراستنی مافەکانی گەلی کورد. بۆ گەشتیارێکی بیانی یان دیپلۆماتکارێک کە پێ دەنێتە ناو ئەم فڕۆکەخانەیە، ناوی "جەلال تاڵەبانی" دەبێتە دەروازەیەک بۆ تێگەیشتن لە مێژووی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد و قۆناغی گۆڕانکارییە سیاسییەکانی دوای ٢٠٠٣.

وەفایەک بۆ خزمەتەکانی سلێمانی

سلێمانی بۆ مام جەلال تەنها شارێک نەبوو، بەڵکو مەڵبەندی ڕۆشنبیری و خەبات بوو. ئەو هەمیشە هەوڵی دەدا سلێمانی ببێتە شارێکی مۆدێرن و گەشتیاری و زانستی. گۆڕینی ناوی فڕۆکەخانەکە وەفایەکی بچووکە بۆ ئەو هەموو ساڵەی تەمەنی کە لە شاخ و لە شار بۆ سەرخستنی دۆزی ڕەوای گەلەکەی و ئاوەدانکردنەوەی کوردستان تەرخانی کرد.

فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سەرۆک جەلال تاڵەبانی، ئێستا تەنها شوێنێکی فڕین و نیشتنەوەی فڕۆکەکان نییە، بەڵکو مۆنۆمێنتێکی زیندووە کە مێژووی سەرکردەیەک و ناسنامەی شارێکی پێوە گرێدراوە. ئەم ناوە دەبێتە هۆی ئەوەی نەوەکانی داهاتوو و میوانانی بیانی بزانن کە ئەم خاکە خاوەنی سەرکردەی وایە کە ناویان لە تەنیشت گەورە سەرکردەکانی جیهاندا دەدرەوشێتەوە.

ناونانی فڕۆکەخانەی سلێمانی بە ناوی سەرۆک جەلال تاڵەبانی کارێکی باوە لە ئاستی نێودەوڵەتی وئەوروپی و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دا بۆ نمونە:

لەسەر ئاستی جیهانی (شۆڕشگێڕ و ڕزگاریخوازەکان)

• فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی خومەینی (ئێران): بە ناوی ڕێبەری شۆڕشی ئیسلامی ئێران، ڕوحوڵڵا خومەینی.
• فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی نێڵسۆن ماندێلا (کەیپ ڤێرد): بە ناوی تێکۆشەر و سەرۆکی کۆچکردووی ئەفریقای باشوور.
• فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی خۆسیێ مارتی (کوبا): بە ناوی شۆڕشگێڕ و پاڵەوانی نەتەوەیی کوبا لە دژی ئیسپانیا.
• فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سیمۆن بۆلیڤار (ڤەنزوێلا): بە ناوی ڕزگاریخوازی بەناوبانگی ئەمریکای لاتین کە چەندین دەوڵەتی لە دەستی داگیرکاری ڕزگار کرد.
• فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی لێش ڤالێسا (پۆڵەندا): بە ناوی سەرکردەی بزووتنەوەی "سۆلیداریتی" و تێکۆشەری دژی کۆمۆنیزم.
• فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی نینۆی ئەکینۆ (فلیپین): بە ناوی سەرکردەی ئۆپۆزسیۆن کە تیرۆرکردنی بووە هۆی شۆڕشی جەماوەری لە وڵاتەکەیدا.

لەسەر ئاستی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و وڵاتانی دراوسێ

• فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی مستەفا کەمال ئەتاتورک (تورکیا): بە ناوی دامەزرێنەری کۆماری تورکیا.
• فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی شا فەهد (عەرەبستانی سعوودی): بە ناوی پادشای پێشووی ئەو وڵاتە.
• فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ڕەفیق حەریری (لوبنان): بە ناوی سەرۆک وەزیرانی کۆچکردووی لوبنان کە ڕۆڵی گەورەی هەبوو لە ئاوەدانکردنەوەی وڵات.
• فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی یاسر عەرەفات (فەڵەستین - کەرتی غەززە): بە ناوی سەرکردەی شۆڕشی فەڵەستین (ئێستا کار ناکات).
• فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی شاژنە عەلیا (ئوردن): بە ناوی هاوسەری پادشای ئوردن کە بە کارە مرۆییەکانی دەناسرایەوە.

لەسەر ئاستی ئەمریکا و ئەورووپا (سەرۆکە کاریگەرەکان)

• فڕۆکەخانەی جۆن ئێف کێنەدی - JFK ئەمریکا: بە ناوی ٣٥ەمین سەرۆکی ئەمریکا.
• فڕۆکەخانەی چارڵز دیگۆل (فەڕەنسا): بە ناوی جەنەڕاڵ و سەرکردەی بەرگری فەڕەنسا لە جەنگی جیهانی دووەم و سەرۆکی فەڕەنسا.
• فڕۆکەخانەی کۆنراد ئەدێناوەر (ئەڵمانیا): بە ناوی یەکەم ڕاوێژکاری ئەڵمانیای ڕۆژئاوا دوای جەنگ.
ناونانی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی بە ناوی سەرۆک جەلال تاڵەبانی، هەمان ئەو ڕێچکە دیپلۆماسی و مێژووییەیە کە گەلانی جیهان گرتوویانەتە بەر بۆ بە زیندوهێشتنەوەی ناوی ئەو سەرکردانەی کە مێژووی نەتەوەکانیان گۆڕیوە، وەک چۆن فەڕەنسییەکان شانازی بە 'چارڵز دیگۆل' و ئەمریکییەکان بە 'کێنەدی' دەکەن."
ئایا ئەم ناوگۆڕینە هیچ کاریگەری نەرێنی لەسەر ناوو پێگەی سلێمانی دەکات؟
نەخێر، بەپێچەوانەوە، ئەم جۆرە بڕیارانە لە ڕووی سیاسی و دیپلۆماسییەوە وەک هێمایەک بۆ سەقامگیری و ڕێزگرتن لە مێژوو دەبینرێن.

 ١.  پاراستنی ناسنامەی شارەکە

ناونانی فڕۆکەخانەکە بە ناوی سەرۆک جەلال تاڵەبانی نابێتە هۆی سڕینەوەی ناوی سلێمانی؛ چونکە لە هەموو جیهاندا فڕۆکەخانەکان بە دوو ناو دەناسرێن: ناوی فەرمی (سەرکردەکە) و ناوی شوێنەکە (شارەکە). بۆ نموونە، کەس ناڵێ دەچم بۆ "کێنەدی"، بەڵکو دەڵێن دەچین بۆ "نیویۆرک". بۆیە سلێمانی وەک پایتەختی ڕۆشنبیری پێگەی خۆی دەپارێزێت و ناوی مام جەلالیش دەبێتە "باڵیۆزی" ئەو شارە لە جیهاندا.

٢.  بەرزکردنەوەی پێگەی سیاسی

کاتێک فڕۆکەخانەیەک بە ناوی سەرۆک کۆمارێکی پێشووی وڵاتێکەوە دەبێت، ئەمە لە ڕووی نێودەوڵەتییەوە پەیامێکی بەهێز دەدات. ئەمە ئەوە نیشان دەدات کە سلێمانی تەنها شارێکی ئاسایی نییە، بەڵکو مەڵبەندی بڕیار و دروستکەری سەرکردەی گەورەیە کە لە ئاستی عێراق و ناوچەکەدا کاریگەر بوون.

٣. ڕەهەندی گەشتیاری و ناساندن

زۆرێک لە گەشتیارە بیانییەکان لەوانەیە مێژووی وردی شارەکان نەزانن، بەڵام ناوی "تاڵەبانی" لە میدیا جیهانییەکاندا ناسراوە. ئەم ناوگۆڕینە دەبێتە هۆی ئەوەی گەشتیاران زیاتر شەیدای ناسینی مێژووی ئەو ناوچەیە بن، ئەمەش لە بەرژەوەندی کەرتی گەشتیاری و ناساندنی زیاتری سلێمانییە.

٤.  ئاساییبوونی بابەتەکە لە ئاستی جیهاندا

وەکو ئاماژەم پێکرد ، گەورەترین و پێشکەوتووترین شارەکانی جیهان (پاریس، واشنتۆن، ئەستەمبوڵ، مەدرید) فڕۆکەخانەکانیان بە ناوی سەرکردە و شۆڕشگێڕەکانیانەوەیە. ئەمە نەک هەر کاریگەری نەرێنی نەبووە، بەڵکو بووەتە هۆی ئەوەی ئەو فڕۆکەخانانە ببنە نیشانەیەکی مێژوویی (Landmark) بۆ ئەو شارانە.

"ناوەکان تەنها وشە نین، بەڵکو پەیامن. ناوی مام جەلال لەسەر فڕۆکەخانەی سلێمانی، پەیامی ئاشتی، دیپلۆماسی و کرانەوەی کوردە بەڕووی جیهاندا، ئەمەش گەورەترین خزمەتە بە ناو و ناوبانگی سلێمانی."

 PUKMEDIA