رۆژی جیهانیی زمانی دایك و یەك دوو داوا

بارزان شێخ عوسمان

لە نۆڤەمبری ساڵی ١٩٩٩ دا ، رێکخراوی پەروەردەیی زانستیی  و کلتوریی نەتەوە یەکگرتوەکان (UNESCO)، بڕیاری دا کە رۆژی 21 فیبروار /شوبات ی هەمو ساڵێك بکرێتە رۆژی جیهانیی زمانی دایك . وەك لە پێشەکی ئەو بەڵگە نامە نێو نەتەوەییەدا  رونکراوەتەوە  زمانەکان ئەگەر سەدام ملیۆن کەس یا چەند هەزار کەسێك پێی بدوێن و باکاری بهێنن ، جیاواز نین  پردێکن بۆ پەیوەندیی توندو تۆڵی کلتورێکی دیاریکراو.   لەو روانگەیەوە  دەبێت هەموان هەست بکەین  و هوشیارییمان هەبێت بە پێویستیی  بەرەسمیی  ناسینی فرەیی لە زمان و کلتورەکاندا. 

‎لەم رۆژەدا  دەمەوێت تێبینییەکی خۆم  بخەمەرو لە بارەی بەکارهێنانی  دو دەستەواژەی  هەڵە کە  لە دو ساڵڕۆژی تایبەت بە گەلەکەمان دا بەکار دەهێنرێن .

‎هەفتەی داهاتو یادی راپەڕینی مەزنی گەلەکەمانە کە لە پێنجی مارس/  ئازاری ساڵی١٩٩١  لە شاری رانیەی قارەمان لە چەخماخەی دا و لە یەکەمین رۆژی نەورۆزی ئەوساڵەدا بە رزگارکردنی شاری کەرکوکی کوردستان تاجی سەرکەوتنی لەسەرنا .واتە راپەڕینەکە لە زستانی ئەوساڵەدا دەستی پێکرد و لە بەهاردا کۆتایی هات .

‎راستە راپەڕینەکە زستانی کردە بەهار و بەهاری ئازادیی بۆ هێناین ، بەڵام لە ناوهێنانیدا وەك سەرکردەی مەزن  کاک نەوشیروان مستەفا بە بیری دەهێناینەوە “ هەڵەیە بڵێین راپەڕینی بەهاری ١٩٩١ ، دەبێت بوترێت راپەڕینی ئازاری ساڵی ١٩٩١ ، بەو پێیەی راپەڕین لە بەهاردا روبەڕوی شکستی سەربازیی بوەوە و لە بەهاردا  کۆڕەو  رویدا”. 

‎کەواتە با لە ئێستاوە ناوەندە سیاسیی ، حکومیی ، میدیایی و رێکخراوەکانی کۆمەڵی مەدەنیی خۆیان بپارێزن  لە دەستەواژەی راپەڕینی بەهاری ١٩٩١ بەڵکو لە بروسکە و نوسینەکانیاندا بنوسن راپەڕینی ئازاری ١٩٩١!.

‎یادی دوای ئەو  بیرەوەریی تاڵ ، پڕ ترادیژیا ، پڕ مەینەتیی  بۆردومانی شاری هەڵەبجە بە چەکی کیمیایی  لە ١٦ی مارس/ئازار ی ساڵی ١٩٨٨  دێتە پێشەوە . بۆ  ئەو بیرەوەرییە تاڵەش دەنوسرێت و دەوترێت( کیمیا بارانی هەڵەبجە ) ، ئەوەش هەڵەیەکی زەقە کە منیش تا ساڵی ١٩٩٤ هەروام دەنوسی ، تا رۆژێکیان بێژەری بەشی عەرەبیی ئیزگەی دەنگی گەلی کوردستان ( هیوا عزیز) پێی وتم “ئێوە کە دەڵێن کیمیا باران وەك ئەوەیە بڵێن فیزیا باران ، ریازیات باران و احیا باران  باشترە بڵێن کیمیایی باران  “.
سەرنجەکەی زۆر بە جێ بو .
‎بۆیە ئێمەش  دوای ئەوەی راوێژمان لەگەڵ چەند پسپۆڕێکدا کرد کبە داخەوە ئێستا لە ناوەماندا نین  ئیتر دەستەواژەکەمان بە شێوازە راستەکە بەکار دەهێنا  واتە (  بۆردومانکردنی هەڵەبجە بە چەکی کیمیایی ، ژەهر بارانی هەڵەبجە  بە بۆمبی کیمیایی ، کیمیایی بارانی هەڵەبجە ). 

‎بەو هیوایەی ئەمساڵ هەردو دەستەواژەکە بە شێوە راستەکە بەکار بهێنرێن . 

‎لێرەدا دەمەوێت خاڵێکی تریش بخەمە رو  ئەویش  هەندێك دراما  دەبینم کە باس لە رۆژگارێکی  کۆن و مێژویی دەکات ، کەچی   هەندێك دەستەواژەیان تیادا بەکار دێت کە لەو سەردەمەدا هەر نەبووە، بۆ نمونە لەم رۆژانەدا  دیمەنی درامایەکم بەرچاو کەوت کە باسی دوای نسکۆی ١٩٧٥ دەکات . ئەکتەرەکە نامەی کەسایەتییەکی سیاسیی خوێندەوە کە دەستەواژە سەقەت و هەڵەکەی تیادا بەکار هاتبو ئەویش (فەرمیی ) یە لە بری (رەسمیی ) ئێ باشە  وا وتمان تازە ئەو دەستەواژەیەتان سەپاند بە هەڵە و  خەڵکی تر لەروی بێ ئاگاییانەوە لاساییتان دەکەنەوە ، بەڵام ویژدانتان بێت  کەی لە ساڵانی هەفتا  ، هەشتا ،نەوەد و تا ٢٠١٠ش  ئەو دەستەواژەیە بەکار هاتوە ؟!

‎هەر لەو درامایەدا دو ئەکتەر لە میانەی قسەکانیاندا باسی  کوردێکی کوردستانی ئەودیویان کرد کەچی وتی خەڵکی رۆژهەڵاتە . ئاخر باشە دەزانین لە مێژە  ئەو دەستەواژەیە هەیە و لە ئەدەبیاتی چەندین رێکخراو و حزبیشدا هەر بەکار هاتوە ، بەڵام لەو سەردەمەدا هەر دەوترا کوردی ئەودیو ،خەڵکی ئەودیو، یا کوردی ئێران و کوردستانی ئێران . هیوادارم ئەو ئازیزانەی دەیانەوێت لەرێی هونەری دراماوە رابردو بە ئێستا بناسێنن با لە بەرهەمەکانیاندا  ئەو شێوە قسە کردن و ئاخاوتنانە  رەنگ بداتەوە کە لەو سەردەمەدا بەکار هاتووە .

PUKMEDIA