زمانی بێ هاوتا

ستران عەبدوڵڵا

رۆژی زمانی دایک رۆژی ناسینی تایبەتمەندی نەتەوەکان و رۆژی پەیوەندی نێوانیشیانە.

زمان پردێکە  هەموو نەتەوە پێکەوە گرێدەدا و بۆنەیەکی نەرم و نیانی جوانیشە کە  بە نەتەوەکان دەڵێ ئێوە لێک جیان و دەربڕین و  دەربارەتان جیایە و پێویستتان بە سیحری وەرگێڕانە تا لێک بگەن و پێک بگەن. 

زمان و دەربڕینی یەک زمانی وایە کە پردی  ئەندێشە و ئەزموونە لە نێوان یەک نەتەوەدا. ژبەر هەندێ پەیوەندی و ئامرازەکانی پەیوەندی لە ماشێن و شەمەندۆفێرەوە تا پەخشی رادێۆ و تێل و تۆڕی کۆمەڵایەتی گرێدراوی زمانن و وەک زمان نەتەوە یەک دەخەن تا ئەوەی ئەحمەد موختار جافی شاعیری نەتەوەیی هیوا و ئاواتی بوو سکەی ئاسن بگاتە هەورامان . هیچ نەبێ بۆ ئەوەی زازا و کرمانج، تا جاف و هەورامی لەرێگای دوور و درێژی قیتار بێزار نەبن،  یەکتری بدوێنن و دڵداری لەگەڵ راز و ئەندێشەی یەک نەتەوەیی خۆیان بکەن.

زمان و زاراوە و بن زارەکانیش وەک دارستانی چڕی وڵات پردی تێکەڵی و تێگەیشتنیان گەرەکە. ئەمە سیاسەتی ژیرانەی زمان و رێنووس و ئاوێتەکردنی دامەزراوەیی پێی ڕادەبێ . ئەمما باسی وەرگێڕان  وەک پردی نێوان نەتەوەکانی کە خوا بە جیاواز خوڵقاندونی ئەوا باسێکی درێژ و دەوڵەمەندە  کە جۆرێک تەماعی ئینسانەکانیش دەردەخات . تەماعی ئەوەی ئەزموونی خۆماڵیت پێ بەس نەبێ و حەزت لە ئەزموونی نەتەوە و ئەندێشەکانی  تریش بێت.  ئەم پردی پەیوەندییە جاری وایە وەک پردی نامەرد وایە کە دزی و درز و ناپاکیش دەکات بۆیە بە وەرگێڕان دەگوترێ  خیانەتە لە دەق و کەس بە ئاسانی لێی دەرناچێ. جا هەیە ئەم تۆمەتە لەسەر خۆی دەکاتە گوناهی کەبیرە کە لە زمانی سێیەمەوە وەریدەگرێ و وەریدەگێڕێ . 

ئەم پردی نێوان زمانەکان و ئەم پردی نێوان یەک نەتەوەش هەر خاس و باشە تەنانەت ئەگەر جمێنیش بێت کە هەر زمان و دەربڕین زەنگین دەکات وەختێ هەر لە دونیای ئەفراندن و چەشەی فەرهەنگیدا دەمێنێتەوە. لەبابەت شیعری شێخ رەزا و فەرەزدەق. ئەمما کە لە کایەی ژیان و نەبەردی کۆمەڵایەتی و سیاسەتدا چڕ دەبێتەوە ئەوا خراپییەکەی وەک درۆ و دوو زمانی وایە . لە جێی شیعر شەعیر  و لە جێی پەخشان بوختانە و لە جێی  ئەزموونە پەند و عیبرەتی زەمانە.

بە هەر حاڵ لە بۆنەی خۆشدا،وەک ئەم رۆژە ، هەر بۆنی خۆش شایانی پەخش و پەرێشانە و چاکترە بە باسی تر نەیشەمزێنین، رۆژی زمانی دایک هەم خاسە و هەم عامە. 

هەم رۆژە بۆ سەروەرکردنی زمانی رەسەنی نەتەوە  و هەم دەرفەتیشە  بۆ سڵاو کردن لە هەموو زمانەکانی هەمی دونیا. ئەوانیش خاوەنی خۆیانیان هەیە و دایکانی  بە سۆز لای لایەیان پێ چڕیووە و نەوەکانی نەتەوەکان پێی ژیر بوونەتەوە.

ئێمەی کوردیش کە سەدان  ساڵە زمانمان لێ قەدەغەیە هەقمانە بۆ قەرەبووی زوڵمی پێشین بە زمانی پیرەمێردەوە  بڵێین:

(ئێمە کە کوردین لە لامان وایە 
زمانی کوردی زۆر بێ هاوتایە)