هاوکێشەی سانتلیگۆ : (هەلکشانی کورسیەکانی یەکێتی = دیموکراسی × جەماوەرفراوانی یەکێتی

د. چیا براحەمە

 لەسەر هەڵکشانی کورسیەکانی یەکێتی لە پەرلەمانی عێراق  بە پێویستی دەزانم بە زمانی  هاوکێشە ئەم جارە بنووسم و پێش سەلماندنی هاوکێشەکە ئەوە روون بکەمە سانت لیگۆ یان سانتلیگۆ چیە؟ 

سیستەمی سانتلیگۆ کە هاوکێشەیەکی بیرکاری یە ولەلایەن زانای بیرکاری فەرەنسی ئەندرێ سانت لیگۆ وە داهێنراوە لە سالی 1912ەوە ،دواتر وەک سیستەمێکی هەلبژاردن لە سوید و نەرویج بۆ سالی 1951  پەیرەوکراوە. لەم سیستەمدا ژمارەی دەنگی بەدەستهاتووی هەر لایەنێک دابەشی ژمارە تاکەکان دەکرێت (....1,3,5) بەلام ئەوەی لە عێراقدا هەموار کرایەوە ئەوە بوو دەنگی بەدەستهاتوو دابەشی 1.7 دەکرێت.

ئەوەی جێگەی بایەخە لەم سیستەمەدا ئەم خاڵانەن:

1-  ئەو هێز و قەوارە بچووکانەی کە ژمارەی دەنگەکانیان  کەم  بێت ئەگەری نیە کورسی بەدەست بهێنن و ئەمەش بە کوردییەکی رەوان وردە قەوارە ناهێلیت و بنبڕی ئەکا. 

2- ئەو قەوارانەی دەنگەکانیان لە شوێنێک یان دوو شۆێن قەتیس ماون  کورسی زۆر بەدەست ناهێنن و سەقفێکی دیاریکراو تێناپەرێنن.

3- ئەو قەوارەو حیزبانەی کە بنکەی جەماوەری فراوانیان  لە زۆرترین جێگە هەیە و هێزی دیموکراسین ، هەرچەند دەنگی کەمتریان هەبێ لە لایەنێکی قەتیسماو لە پارێزگایەکدا ئەوا لە پارێزگاکانی دیکە دەبنە خاوەنی کورسی زیاتر.

وەک دەرئەنجامێک ئەوەمان بۆ دەر دەکەوێت سیستەمی سانتلیگۆ بۆ هەلبژاردن زۆر خزمەت بە هێزی دیموکراسی فرە بنکەی جەماوەری دەکات و تەنها ئەو هێزانە سوودی لێدەبینن کە بەمانای حەقیقی کێبرکێی دیموکراسیانە بکەن بۆ بەدەستهێنانی کورسی زیاد، ئەو هێزانەش لە جێگەیەکدا گیرۆدەبوون هەرگیز لەم هاوکێشەیەدا کورسیان زیاد ناکا. بەم هاوکێشە بیرکاری یە بۆمان روون دەبێتەوە کە یەکێتی نیشتمانی کوردستان ئەو هێزە نیشتیمانیەیە کە پالپشتە بە دیموکراسی و جەماوەر فراوانی بۆیە هەمیشە کورسیەکانی بەرەو هەلکشان دەچن.

PUKMEDIA