Kongrêsa Amerîka daxwaza parastina Kurdan dike

AFP

Avahiya Kongrêsa Amerîka

Komîteya Karûbarên Derve ya Civata Nûneran a Amerîka ji bo gotûbêjkirina paşeroja Sûriyê piştî Esed, di nav hişyariyên li ser bilindkirina fikarên li ser Kurdan û helwestên din de,û daxwazên ji bo her danûstandinek bi Şamê re bi garantiyên parastina wan û pêşîgirtina li pêlek nû ya tundûtûjiyê, civiya.

Di rûniştinê de, Xanim Nadine Maynza, seroka berê ya Komîteya Azadiya Olî ya Navneteweyî ya Amerîka, li ser damezrandina îbadetên girseyî yên nû li Sûriyê di çar salên bê de axivî û got: Mixabin, di siyasetên ku ji hêla rayedarên nû yên Sûriyê ve têne meşandin de guhertinek girîng tune.

Nadine Maenza di îfadeya xwe ya li ber Kongrêsa Amerîka de hişyariyek tund da, û behsa tiştê ku wê wekî "delîlên tirsnak" yên serjêkirin û îşkencekirina şervanên Kurd bi nav kir, ku ji hêla hêzên ku vê dawiyê tevlî avahiya ewlehiya fermî ya Sûriyê bûne ve hatine kirin, kir.

Nadine Maenza daxwaza pejirandina yasaya "Rizgarkirina Kurdan" kir, û tekez kir ku her têkilî an asayîkirina oeywendiyên Amerîkî bi Şamê re divê bi mercê gerantîkirina parastina deverên ku piraniya wan Kurd in ve girêdayî be.

Wê her wiha hişyarî da ku modela piralî ya ku ji hêla Hêzên Sûriye Demokratîk ve hatiye avakirin di bin gefê de ye, ji ber ku hêmanên "Îslamîst" di nav saziyên dewleta Sûriyê yên nû de digihîjin postên serokatiyê.

Her weha aşkere kir ku peymana 30ê Çile di navbera Hêzên Sûriya Demokratîk û hikûmeta Şamê de tenê dikare bi riya asta pêkanîna wê ya rastîn li ser erdê were nirxandin û destnîşan kir ku razîbûna bi nûnerayetiya sembolîk ya Kurdan, digel terfîkirina kesên ku bi tawanên şer têne tawanbarkirin û rastî sizayên navneteweyî hatine, bo postên bilind, sozên hemwelatîbûna wekhev ji bo Kurdan bi metirsiyên hebûnî yên rastîn tijî dike.

Nîgeraniyên li ser navendîbûna zêde û çaksaziyên rûberî

Ji aliyê xwe ve, Andrew Tabler, lêkolînerek li Enstîtuya Siyaseta Rojhilata Nêzîk, li ser qonaxa veguhêz ya li Sûriyê şahidî da û diyar kir ku modela rêveberiyê li Şamê pir navendî dimîne û bi komên cûda re bi awayekî tenê fermî tevdigere ku rêkeftineke rastîn ya parvekirina desthilatdariyê nîşan nade.

Tabler aşkere kir ku tevî lihevkirinek di navbera HSD û Şamê de jî, dûrxistina aktorên Kurd ji pêvajoya diyaloga neteweyî dê meşrûiyeta rejîma nû li bakur-rojhilatê Sûriyê têk bibe, û Komîteya Karûbarên Derve ya Meclisê hişyar kir ku pêvajoya entegrekirina xizmetên ewlehiyê ji çaksaziyek sazûmanî ya rastîn bêtir dişibihe "bilindkirina alê".

Destnîşan kir ku gelek "milîs", di nav de komên ku ji hêla Turkiyê ve têne piştgirî kirin, hîna jî zincîrên fermandariyê yên serbixwe diparêzin, ku ev yek deverên bi piranî Kurd di rewşek ne zelaliyê û kaosê de dihêle û got:Amerîka di danûstandinên bi hikûmeta Şereh ya li Şamê re rêbaza "polîsê baş bi karanîna bijartî ya polîsê xirab" dipejirîne, ji ber ku ceribandina rastîn di amadebûna Washingtonê de ye ku eger hewce bike ji nû ve sizayan ferz bike, daku Hêzên Sûriye Demokratîk û sivîlên Kurd ji tevgerên leşkerî yên vê dawiyê biparêze.

Erkek Exlaqî ya Amerîka

Ji aliyê xwe ve, Balyozê berê yê Amerîka li Sûriyê James Jeffrey tekez kir ku Amerîka "erkek exlaqî" heye ku piştrast bike ku hevalbendên wê yên Kurd ji aliyê hikûmeta nû ya Sûriyê ve neyên xirabkirin û tekez kir ku her ku pêkanîna peymana entegrasyonê ya HSDê ya ku di 30ê Çile de hat îmzekirin pêşve diçe, divê Washington wekî garantorek bi bandor Ya mafên Kurdan bimîne.

Di nirxandineke samîmî de, Jeffrey ji Kongresê re bi bîr xist ku têkiliya di navbera Amerîka û Hêzên Sûriye Demokratîk de her tim "demkî, taktîkî û beramberî hev" bûye, û destnîşan kir ku hilweşîna rejîma Beşar Esed rewş ber bi başiyê ve guhertiye, lê wî pirsî ka Washington dê çawa hevkariya xwe ya nû bi Şamê re bi daxwazên xweseriya Kurdan re hevseng bike.

Ew bawer dikir ku di çarçoveya têkoşîna li dijî terorîzmê de entegrekirina HSDê di nav dewleteke yekgirtî ya Sûrîyê de neçar dimîne, lê serkeftina qonaxa veguhêz bi wê ve girêdayî ye ku hikûmeta Şereh çiqas erkên xwe yên li hember Kurdan bicîh tîne.

Hişyariyên Zêdebûna Tundiyê

Ji aliyê xwe ve, Nûner Gregory Meeks, endamekî payebilind yê Komîteya Karûbarên Derve ya Meclisê, hişyarî da li ser zêdebûna tirsnak ya tundûtûjiyê li dijî komên olî û etnîkî li Sûriyê, di nav de êrîşên li ser cihên îbadetê, û îdia kir ku ev yek her hêviyek ji bo avakirina paşerojek Sûrî ya berfireh piştî Esed tehdît dike.

Meeks tekez kir ku Hêzên Sûriye Demokratîk di şerê li dijî terorîzmê de hevkarê sereke yê Amerîka dimînin û tekez kir ku Kurd, ku wêrekî nîşan dan û bi Washingtonê re ji bo têkbirina DAIŞê hevpeymanî kirin, niha bi pêlek nû ya tundûtûjî û ne zelaliyê re rû bi rû ne.

Meeks pêşwazî li rêkeftina 30ê Çile ya di navbera Şam û HSDê de kir, lê tekez kir ku pêwîst e ji aliyê serokatiya Sûriyê ve pabendbûnek pratîkî û berbiçav were dîtin daku binpêkirinan rawestîne û Kurdan û pêkhateyên din biparêze.

Di heman çarçoveyê de, Nûnerê Brian Mast, serokê Komîteya Karûbarên Derve ya Meclisê, got ku Sûriye hîna jî ji pêkanîna bendewariyên Amerîkî pir dûr e, ji ber ku tedbîrên vê dawiyê yên li dijî Durzî, Kurdan û hevalbendên Washingtonê pêngavên di rêça şaş de temsîl dikin.

Mast dazanîn ku her sivikkirin yan rakirina dorpêçên Yasaya Qeyser bi awayekî zelal bi parastina pêkhateyan, pêkanîna çaksaziyên leşkerî yên rastîn, û hevkariya bi Amerîka re di mijara têkoşîna li dijî "terorîzmê" de ve girêdayî ye.

Nakokiyeke bingehîn li ser şêweyê dewletê

Dr. Mara Karlin, mamostaya pratîkê li Zanîngeha Johns Hopkins û lêkolînerek mêvan li Enstîtuya Brookings, got ku hikûmeta Şamê modelek "Sûriyeyeke yekgirtî" ya pir navendî dixwaze, lê Hêzên Sûriye Demokratîk modelek ne navendî ya rêveberiyê dixwaze û got:Ji bo Kurdan, entegrasyona rastîn di nav dewleta Sûriyê de hestek rastîn ya ewlehiyê hewce dike, û ew di nav vê yekîneyê de xwedî paşerojek siyasî û çandî ne.

Her weha destnîşan kir ku naskirina zimanê Kurdî wekî zimanekî neteweyî nîşaneyek girîng e ji bo riya ku Sûriye dibe ku di pêşerojê de bigire, lê tekez kir ku ji Amerîka û civaka navneteweyî tê xwestin ku teşwîqan rasterast bidin her du aliyan da ku pêşî li pêla nû ya tundûtûjiyê bigirin, û hişyarî da ku ewlehiya Kurdan divê ji bo çareseriyên bilez û rûberî di bin dirûşma "yekîtiyê" de neyê qurbanîkirin.

PUKMEDIA