Belgeyeke dîrokî soza Fransa ya avakirina hikûmetek Kurdî eşkere dike

PUKMEDIA

Wêneya belgenameyê

Nehêniyek dîrokî yê balkêş, ku dîroka wê vedigere 90 salan, hat asker dike,dema ku Komîserê Bilind yê Fransî, Damien de Martel, soz daku li Tengava Firatê hikûmeteke Kurdî ava bike, ew kêliyek balkêş bû ku hêjayî nirxandinê bû.

Sozek wêrek ji dîrokê

Belgeyeke fermî û "pir nepenî" ji Arşîvên Îraqê (18 Rebî-El-Ewwel 1353) ya koçî vê çîrokê cara yekem vedibêje ku Elî Salih Mîranî, mamosteyek li Zanîngeha Zaxo ronahî xistiye ser wê yekê, wêneya civîna nehênî ber çavên we ye, di sala 1934an de li Qamîşlo û Demîr Qapû (Deriyê Hesinî) civîneke veşartî, ku nûnerê Fransî digel serokên eşîrên Kurd civiyaye.

Wî sond xwar ku ewê hemû hewla xwe bide daku hikûmeteke herêmî ya Kurdî (ji bo berjewendiya hemû Kurdan) ava bike.

Belgeyeke fermî ya gelekî nehênî ji arşîvên Îraqê (18 Rebî'ul-Ewwel 1353 Hicrî) vê çîroka zindî cara yekem vedibêje ku ji aliyê Elî Salih Mîranî ji Zanîngeha Zaxo ve hatiye aşkere kirin.

Gef û danûstandinên balkêş

Nûnerê Fransî destek dramatîk xiste rû: Eger Îraq hêla Esin bilez red bike, Fransa dê rasterast dirêjî Eyn Dîwarê bike û dû re jî heta Turkiye.

Her weha behsa wê yekê tê kirin ku, nûnerê Fransa gelek hêrs bû, dema ku Şêx Deham El-Hadî ji eşîra Şemerî Cerba gilî kir, ji ber ku mûçeya wî hatibû sekinandin, wî ferman da ku tavilê 400 lîreyên Zêr bidinê, çîrokeke ku dilê wê demê hîs dike.

Çarçoveyek ku heyecaneke dîrokî pêşkêş dike

Di lûtkeya dîktatoriya Fransa de, Fransa karta Kurdan bikar anî da ku nîvgirava Sûriyê kontrol bike, di nav daxwazên Kurdan yên ji bo otunomiyê de.

Ji ber zextan, cîhanê bi tevahî ronahiya vê projeyê nedît, lê ev belge riyek hêvî û berdewamiyê nîşanî me dide, bangek e ku em mîrata xwe bi dilekî tijî serbilindî aşkere bikin.

PUKMEDIA