Bîranîna 105..Efserên Kurd damezrandina nû yên Artêşa Îraqê ne

Ajans

Wêneya kevin ya Artêşa Îraqê

Gelê Îraqê her sal di 6ê Çileyê de salvegera damezrandina artêşa Îraqê pîroz dike, ku bi damezrandina dewleta Îraqê di sala 1921an de hatiye damezrandin.

Di 6ê Çileya 1921an de, komek ji efserên Kurd û Ereb bi serokatiya General Cafer Paşayê Eskerî, efserê Kurd ê ji bajarê Kerkûkê, civînek li dar xistin, bi hewldan û têkoşîna wan, fikra avakirina artêşa Îraqê ji dayik bû, bi serokatiya 14 efseran, ku 8 ji wan efserên Kurd bûn, bi navên (General Cefer Mistefa El-Eskerî, serokê desteya damezrîner, Eqîd Hemîd Ehmed, endamê desteya damezrîner, Raid Seîd Mihemed, nûnerê fermandar; Serbaz Bekir Sidqî Eskerî, nûnerê serokkomar; Serbaz Tewfîq Wehbî Beg, fermandarê zanîngeha leşkerî; Serbaz Ebdulrezaq Hilmî; Nqîb Hesen Huseyîn Eskerî; Nqîb Mihemed Emîn Zekî Beg.

Yekîneyên pêşîn yên hêzên çekdar di dema serdestiya Brîtanî ya li ser Îraqê de hatin damezrandin, her weha ezareta Parastinê ya Îraqê jî bi serokatiya Lîwa Cefer Eskerî hate damezrandin, ku bi xwe dispêre xwebexşan dest bi avakirina firqeyên leşkerî kir, û Alaya Îmam Mûsa Kazim hate damezrandin.

Fermandariya Hêzên Çekdar baregeha xwe ya giştî li Bexdayê ava kir, û Firqeya Piyade ya Yekem li Dîwaniyê û Firqeya Piyade ya Duyem li Kerkûkê hatin damezrandin, piştî vê yekê di sala 1931an de Hêza Esmanî ya Îraqê û dû re jî di sala 1937an de Hêza Deryayî ya Îraqê hat damezrandin, Artêşa Îraqê di sala 1941an de yekem şerê xwe yê modern li dijî rayedarên serdestiya Brîtanî kir, û piştre çend şerên din û darbeyên leşkerî pêk hatin,Artêşa Îraqê di dawiya Şerê Îran-Îraqê de gihîşt lûtkeya hêza xwe, ku hejmara personelên wê 1,000,000 bû.

Hemû şaxên hêzên çekdar yên Îraqê di bin desthilata Wezareta Parastinê de ne, ku ji hêla Wezîrê Parastinê ve tê rêvebirin, ji bilî Xizmeta Dijî Terorê û Hêzên Seferberiya Gel, ku di bin ofîsa Serokwezîr, Fermandarê Giştî yê Hêzên Çekdar de ne. Serokkomarê Komarê ji bo armancên rûmet û merasîmî erkê fermandariya bilind ya hêzên çekdar pêk tîne.
Dîroka leşkerî li Îraqê kevnar e, ji ber ku yekem artêşa birêkûpêk li herêma ku Iraqa nûjen pêk tîne di sedsala nehan ya berî zayînê de derketiye holê.

Di çend sedsalan de, çend artêş li Îraqê derketine holê, ku li gorî şaristaniya ku di bin sîwana wê de mezin bûye ji hev cuda bûne, ji serdema Aşûrî dest pê dike, di serdemên Akadî, Babîl û Îslamî re derbas dibe û heta serdema nûjen.

Piştî dagirkirina Îraqê ya bi pêşengiya Amerîkadi sala 2003an de, rêvebirê sivîl yê welêt, Paul Bremer, artêşa Îraqê hilweşand, ku paşê ji nû ve hate avakirin û ji nû ve hate çekdarkirin,li gorî rêzbendiya Hêzên Cîhanî ya 2016an, artêşa Îraqê niha di warê hêzê de di rêza 59emîn a cîhanê de ye.

Li Padîşahiya Îraqê, heta darbeya 1963an, tevlîbûna artêşê bi dilxwazî bû,piştî darbeya 1963an, leşkeriya neçarî bû, û piştre piştî rizgarkirina Îraqê sîstema dilxwazî ji nû ve hate destpêkirin.

Çavkaniyên çekan yên artêşa Îraqê cûrbecûr in, Amerîka Rûsya û Çîn di nav dabînkerên sereke yên çekan de ne, Îraqê berê hin alavên leşkerî li herêmê çêdikir, lê ev hilberîn piştî rizgarkirina welêt rawestiya berî ku Desteya Pîşesaziyê di sala 2016an de ji nû ve were vekirin.

PUKMEDIA