Îro Roja Zimanê Dayîk a Cîhanî ye

Nivîskar:Biradostê Mîtanî

Wey rojeke pîroz û dergihê azadî,aramî,pêşketin û aştiyê be.

Bi vê helkeftinê bo cenabê we :

Kurtezincîrek ji qonaxên afrandina tîpên Kurdî.

Hêjano :Dema em behsa Zimên dikin ,tê bala me , gelo di layê şêweya zimanê devkî de ye , yanî dema bavkên KURDAN berya (30 000) sal di KURDISTANÊ û MEZOBOTAMIYA de axivîne ? yan mebest jê ew e ji dema ku şehristanî û pê re tîp hatine afirandin, bi şêweyê nivîskî 3500 sal berya zayinê ye .

Emê di vî babetê zimanê KURDÎ de ,rahêjine mijara tîpên KURDÎ ,yanî mijara nivîsandinê ,ne ya axaftina bi lêvkirinê yanî ne yê devkî beriya (30 000) sal ? .

Dîroka zimanê kurdî ji layê afirandina tîpan ve dirêj e dikeve kûrahiya dema dîroka kurdên GOTÎ de,yên xwedî rola serek di avakirina şehristaniya Someran de ,yên ku dîroknas dibêjin wan tîp afirandine ya dema dinivîsandin bi mîxan (Bizamaran) weke ku ew beşek in ji Sûmeriyan , mîna hemû êl û gelên din ,ên di kevana zêrîn a Mezobotamiyayê de .

Tîpên ZINDÎ yên PIRTÛKA REŞ

Ew tîpên KURDÎ di destpêkê de hatin nîşankirin bi navê tîpên zindî yên tên naskirin bi birayên me yên ÊZDÎ re , yên pê PIRTÛKA REŞ nivîsandibûn û wilo ta bawermendiya kurdan bi xudawendê mîtra( Roj)hat, jê re digotin zimanê mîtrayî, lê zimanê kurdî bû zimanê fermî di dewleta Mîdî de 728an B.Z, li cem Kurd û Faris û pêkhateyên din.
-Tîpên Avêstayî:

Di dema pêxember Zerdeşt (S) de zimanê kurdî xwertir û belavtir bû , dema pirtûka wî Avêsta belav bû di Rohilata navîn û Asyayê de, û wilo jê re di cîhanê de digotin zimanê avistayî û tîpên wê hatin bi navkirin bi tîpên AVÊSTAYÎ yên ku hijmara wan(44 ) tîp bûn, lê mixabin ew ziman êşiya li ser destê Sikenderê Mekdonî ,dema Avêsta di şewitand.

Piştî ziman û ola zerdeştî qelis bû di dema Sikenderê Meqdûnî dem Mislmantî hate Kurdistanê, ol û zimanê kurdan qelistir bûn, ji ber wan ji SIKEDERÊ MEKDONÎ bihtir qirkirin bi serê wî zimanê KURDÎ de anîn.

-Tîpên Pêlewanî:

Di dema Sasaniyên ku koka wan KURD E de, tîpên Pehlewî{Pêlewanî} geş bûn di nav kurdan de.Hijmara wan 42 tîp bûn, mîna zimanên hebûn di cîhanê de ,ew jî bûbû yê nivîsandin û Çandê li cem kurdan û “Ehmedê kurê WEHŞIYÊ yê NEBETÎ dibêje :Min (30) pertûk bi pehlewî dîtin li şamê . Di pirtûka xwe de ya binavê : bîrîbûna bi evîn bo zanînbûna sembolên pênûsêشوق المستهام في معرفة رموز الأقلام de dibêje: Pirtûkek ji wan li ser çandina dara xurmeyê bû û ya din li ser avdaniya çandiniyê bû lê mixabin di dema Emewyan de li ser destê “Ebdil Melikê Mirwanî” Erebkirin bi dijwarî peya bû û yê jê dijwartir “Hecacê kurê SEQEFΔ bû ku nûnerê Emewiyan bû li Îraqê wî hemû pirtûkên pehlewî şewitandin û ya xirabtir berpirsiyarê dîwanê yê kurd “Zadan MEROX” kuşt û yekî Ereb di cihê wî de danî .

Li ser zimanê pehlewî “M. Mehemed Xinêmî HILAL ” zimanzanê misrî dibêje: Zimanê Pehlewî yê kurdên kevnar e û wata wê gotinê yanî zimanê çekdarên mêrxasên kevnar û ew romana HEZAR ŞEV Û ŞEVEK û wilo KELÎLA Û DIMNA cara yekemîn bi wî hatine nivîsandin. (Ev agahî di pirtûka Erebî ,refê yazdehan yê toreyî de di rûpelê 156 de ye,yên rêbazên hikûmeta Sûrî ya rêjîma çiwî de bû).

-Piştre tîpên KURDÎ bûn ên bi navê MASÎ SORATÎ .

Tîpên MASÎ SORATÎ

Bi hatina misilmaniyê û arîkariya tîpên pehlewî û Masî soratî di nav zimanê Erebên NÎV GIRAVA EREBÎ de , QUR’ANA PÎROZ hate nivîsandin , û beşek ji kurdên me bi wan tîpan nivîsandin li BAŞÛR û ROJHLATÊ KURDISTANÊ bi navê tîpên SORANÎ lê ji ber ku beşê herî mezin ji gelê kurd di BAKURÊ KURDISTANÊ de ye û ew nêzîkî çanda latînî ye, ew bi tîpên LATÎNÎ dinivîsîne , yên ku mîr CELADET BEDIRXAN bi arîkariya rohlatnasê FIRENSÎ ROCÊR LISKO afirandine ji (31) tîpî û cara yekemîn 15/5/1932(z) pê kovara Hawarê hat nivîsandin Lewra ew roj biwe CEJNA ZIMANÊ KURDÎ.

-Girîngiya tîpên Pêlewanî:

Dîroka tîpên Kurdî yên resen ê ku îro em ji wan re dibêjin Soranî bihtirî (5000) sal e bi taybet ji dema tîpên me yê Pêlewanî ve yên dîroka wan bihtir zelal dibe û dirûne wek bingih ji tîpên Soranî (Kurdî) ,Farisî û Erebî re ji bihtir (2000) sal e Wan miletan ew tîp birin û pê nivîsandin, lê mixabin me gelê Kurd bi gelmperî me ser guhên xwe re avêt û me tîpên seydayê Celadet yên berya (90) salekî kirin bingih. Me xwe ji rayên xwe û ji gencîna çanda xwe ya kevnar qut kir ,lewra me zirarek mezin gihande kesayeta xwe ya netewî .

Ji aliyê axaftinê ve Koka zimanê kurdî Arî ye û ew ji malbata Hindo-Ewrupî ye, û çend devok û zaravên wî jî hene.

Zaravên sereke ev in :

1- kurmanciya jorîn (weke ya me kurdên Rojava ye)
2- kurmanciya jêrîn(Soranî)
3- kurmancikî yanî Dimilkî yanî Zazakî
4- Hewramî
5- Kelhorî
6- Lorî.Hinek zimanzan dibêjin ku Goranî jî zaravekî kurdî ye û ne devok e .

Îro bêtirî /65/melyon kesên kurd bi vî zimanî daxivin li kurdistanê, Lê ew hijmar mestir dibe di cîhanê de Ji sedemên nejadperestî û stemkariyê, ew zimanê ku xwedê çêkiriye û Rêxistina navnetewî UNISCO dibêje: Zimanê kurdî yê 28ê ye di nav zimanê cîhanê de û bi zengîniya peyvan ê siyem e di cihanê de ew zimanê giring û xwert kete bin siha metirsiyê de , ku were asmîlasyonkirin ,yanî helandin lê miletê kurd li ber xwe da û xwe û zimanê xwe parast.

Di dawî de zimanê me, nasnameya me ye,û dive em di zimanê xwe de bijîn û wî biparêzin ji ber ku em weke NETWA KURD pê tên parastin lewra ji me tê xwestin ku em bi erkê xwe rabin di layê axaftin û nivîsandina bi wî , di hemû deran de, bi taybet di malên xwe de ji ber ew dibistana yekem e û wilo em guh bidin perwerda Fermî di dibistanan de jî , ji bona ku ew hêvî û xewnên salên bûrî bicih werin û va bi cih tên,ji ber zimanê me pêş dikeve wek xwendin û rêzmanî, mîna zimanên hemû miltan lewre divê em jê re xwe biwestînin bi dilsozî çimkî va roja azadiya gelê me hat û geya dibin keviran de namîne û nema ,ji ber ku va perwerdeya me li Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê ji R(1) yê seretayî ta zanîngiha bi zimanê me yê Kurdî ye û di babet û rêzmaniya xwe de pêş dikeve û bi hêvî ne ku li parçên din jî ew serkeftin pêk were û bi saya tekoşerên me wê li wir jî ,ew serkeftin pêk werin.

PUKMEDIA