درامای عیراقی لە نێوان ئیستاو رابردوودا

PUKMEDIA

بەشێك لە دراما عیراقییەكان

گەر چاوێک بە مێژوی دراما لە عیراقدا بخشێنن دەبینن عیراق یەکەم وڵات بووە لە ناوچەکەو وڵاتانی عەرەبی  کە لەساڵی ۱۹٥٦ تلفزیۆنی دامەزراندوەو هەنگاو هەنگاو بەرەو پێش چووە ، سەبارەت بە دراما لە سەرەتای ساڵانی شەستی سەدەی رابردوەوە کار لە درامای تلفزیۆنی کراوەو دراما بەناو بەنگەکانی وەک ( تحت موس الحلاق ) کە لە نوسینی هونەرمەندی دیاری عیراق لەو سەردەمە سەلیم بەسری و دەرهێنانی بۆ تەلەفزیۆن عمانۆئیل رەسام ە کە لەسەرتاسەری عیراق ناوبانگی پەیدا کردبوو کە زۆربەی کات خەڵک بە رادیۆ گوییان لێ گرتوەو دواتر لەگەڵ بڵاو بونەوەی زۆری ئامێری تەلەفزیۆن لە ناو ماڵاندا ئەو کات بە بینن دراماکە بینراوە ، بەرای زۆربەی رەخنەگرانی بواری شانۆ و دراما ساڵانی حەفتا وهەشتاکانی سەدەی ڕابردوو بە سەردەمی زێڕینی درامای عیراقی دادەنێنن لەبەر بونی ژمارەیەکی بەرچاو لە درامای ئاست بەرز بۆ  کاتی  خۆی .. لە ساڵانی نەوەدەکانی هەر سەدەی رابردو بەهۆی لێکەوتەکانی جەنگ و گەمارۆی ئابوری دراماش وەک زۆربەی کایەکانی تری ژیان پاشکشەی کرد ئەمە جگە لەوسانسۆرە توندەی رژێمی پێشوو بۆ دەقەکان وتەنانەت ئەکتەرەکانیش . 

لە دوای ساڵی ۲٠٠۳و ئازادی عیراق درامای عیراقی هەنگاوێکی تری ناو دواتر شەری تایەفی و هاتنی داعش و گرفتە ئەمیەکان هەندێ لە هەنگاوەکانی خاوکردەوە . بەڵام لە دوای ساڵی ۲٠۲۲ هەنگاوەکان خێرا کران و پاڵثشتی بۆ دراما زیادی کرد بە تایبەت لە ماوەی دوو ساڵی رابردوو بە جۆرێک بۆ رەمەزانی ساڵی ۲٠۲٦ عیراق دوەوم وڵاتە لەبەرهەم هێنانی دراما لە دوای وڵاتی میسر لەسەر ئاستی وڵاتانی عەرەبی . 

تۆڕی راگەیاندنی عیراقی لەماوی دوو ساڵی رابردو پێشتریش پاڵپشتیەکی گەورەی بەرهەم هێنانی دراما بوە پاشکەۆی ئەدەب و هونەر دکتۆر حەمەددۆخی سەرۆکی لیژنەی دراما و ئەندامی ئەنجومەنی ئەمیندارانی تۆڕەکە دواندو چەند پرسیارێکی لێ کرد 

* ئایا پاڵپشتی تۆڕی میدیایی عێراقی بۆ دراما کاریگەری ئەرێنی لەسەر کوالێتی ئەو بەرهەمانە هەبووە کە ئێستا نمایش دەکرێن؟

دکتۆر حەمەد : بێگومان. ئەمەش لە باوەڕی تۆڕەکەوە سەرچاوە دەگرێت بە پێویستی چالاککردنی لایەنی دراماتیک، بەو پێیەی نوێنەرایەتی بارودۆخی سیاسی و کۆمەڵایەتی و مێژوویی کۆمەڵگا دەکات. ئەم لایەنە وەک دەنگی فەرمی بنەماڵەی عێراقی کاردەکات، کە ڕەنگدانەوەی ژیانی ڕۆژانەی بنەماڵەی عێراقی و خواستەکانی و ئەو ئاستەنگانەیە کە ئەمڕۆ هەموو کۆمەڵگایەک ڕووبەڕووی دەبێتەوە.

پرسیارێکی تری پاشکۆ ئەوە بو کە ئایا  چۆن بەرهەمەکان پێش بەرهەمهێنان هەڵدەسەنگێنیت، یان پێش بەرهەمهێنان چۆن سیناریۆ هەڵدەبژێریت؟ ئایا لیژنەیەک هەیە بۆ هەڵسەنگاندن و بەراوردکردنی سیناریۆی پێشکەشکراو لەگەڵ بەرهەمی کۆتایی؟

دکتۆر حەمەد : 
یەکەم جار پرۆسەی هەڵسەنگاندن لەو ساتەوە دەست پێدەکات کە تۆڕەکە ئامادەیی خۆی بۆ وەرگرتنی سیناریۆی دراماتیک ڕادەگەیەنێت، بە پشتبەستن بەو مەرجانەی کە لەلایەن لیژنە تایبەتمەندەکانی تۆڕەکەوە دانراون. ئەم لیژنانە لەوانەیە ئەو مەرجانە دیاری بکەن کە سیناریۆکان دەبێت پابەندبن پێیانەوە بۆ ئەوەی بەشداری بکەن لە چارەسەرکردنی کێشەکان یان هاندانی ئاواتەکان.

لەناو تۆڕەکە و ئەنجومەنەکەدا لیژنەی تایبەتمەند هەیە، بەو پێیەی هەردوو قەوارەکە دان بە هەستیاری ئەو ناوەڕۆکەدا دەنێن کە سیناریۆکان دەبێت لەخۆیان بگرن، بەو پێیەی ناوەڕۆکەکە ئامانجی خێزانە، چ بۆ ڕێنماییکردن و چ بۆ پاڵنەر. 

کارەکان بەردەوامن و ماوەی دوو ساڵە جگە لەم پاڵپشتیانە بەڕێز سەرۆک وەزیرانی عیراق بودجەیەکی تایبەتی بۆ پاڵپشتی دراما دیاری کردو توانراوە چەند کارێکی باشی پێ بەرهەم بهێنرێت . لە بەڕێز وەدیع نادر سەرپەرشتیاری جێ بە جێ کردنی پرۆسەی پاڵپشتیەکەمان پرسی لەماوەی دوو ساڵی ڕابردو درامای عیراقی هەنگاوی بەرچاوی ناوە تاچەند پاڵپشتیەکەی سەرۆک وەزیران کاریگەری لەسەر ئەم هەنگاوانە هەبوو ؟ 

وەدیع نادر : 
لە راستیدا لە ئێستاو ماوەی   سێ ساڵی رابردودا درامای عیراقی پێشکەوتنێکی بەرچاوی  بەخۆوە بینی  و هەڵبژاردنی کاری زۆر باش کە بابەت و ناوەرۆکی جیا جیای لە خۆی دەگرت هەروەها چارەسەری زۆربابەتی هەستیاری ناو کۆمەڵگای لەخۆدەگریت، بێ گومان پێش دوو ساڵ پشتیوانی دەوڵەت مەدار سەرۆک وەزیرانمان پێ گەشت بۆ گەشە پێدانی بەرهەم هێنانی دراما ، لیژنەیەکی تایبەت دروستکرا بۆ بەرهەم هێنانی ژمارەیەک کاری دراما ،پشتیوانی بەرهەم هێنانی دراما لەلایەن دەوڵەت و حکومەت و تۆڕی راگەیاندنی عیراقیەوە وای کرد عیراق ببێتە دووەم دەوڵەت بۆ بەرهەم هێنانی دراما لەدوای وڵاتی میسر . کە پێشتر لە پلەی شەشەم و حەوتەمدا بوین ، بەڵام ئیستا  پشتیوانیەکی باشمان هەیە لەلایەن جەنابی  سەرۆک وەزیرانەوە.

ئیستا ژمارەیەک پلان لە لایەن ئەنجومەنی ئەمینداران و سەرۆکی تۆڕی راگەیاندنی عیراقی یەوە ئاماداکراوە تا بتوانرێت زۆرترین ژمارە لە هونەرمەندان بکەونە کارکردن و پشتیوان بەخوا هەنگاو دوای هەنگاو هەست بە بوژانەوەیەکی تەواو دەکرێت لە درامای عیراقیدا . 

پرسیارێکی تری پاشکۆ ئەوە بوو. هەڵسەنگاندنی ئێوە بۆ ئەوکارە درامیانەی ئیستا بڵاو دەبێتەوە چیە لە هەموو رەوەکانی نوسین دەرهێنان نواندن تەنانەت لایەنی تەکنیکیش ؟ 

وەدیع نادر : بێ گومان ئەم کارە درامیانەی ئێستا باس لە چەندین چیرۆکی جیا جیا دەکات کە تێدا چەندی گرفتی لاوان لە بابەتی مادەی هۆشبەر چارەسەر دەکات  
هەروەها چەند کارێک باس لە زوڵمی رژێمی پێشوو دەکات و  بیری عیراقیەکانی دەخاتەوە.

کە لەژێر چ زوڵم و زۆرێکدا دەژیان بە دەست تاقمێکەوە کە حکومی عیراقیان دەکرد ، هەروەها چەندین کاری تر هەن کە بابەتەکانیان جۆراو جۆرن و لەوانە کاری تێدایە کە تایبەتە بە ژنان ، لە پلانی داهاتوومان کاری تر مان هەیە بە پشتیوانی درامای کوردی و سریانی و تورکمانی بێ گومان داهاتوومان پرشنگدارترە و ئیمە ئیستا هەنگاوی جێگیر دەنێنن بەرەو پاشەرۆژێکی گەورە بۆ درامای عیراقی .

پ /  هەنگاوەکانی داهاتوو چۆن هەڵدەسەنگێنن و ئاسۆی کارەکان چۆن دەبینن ؟  

وەدیع نادر : هەنگاوەکانی داهاتووهەمەرەنگ و هەمەچەشن دەبێت و چەندین بابەتی جۆراو جۆر لە خۆ دەگرێت کە رەنگدانەوەی تەواوی کۆمەڵگای عیراقی دەبێت بە هەموو پێک هاتەکانیەوە ، بۆداهاتوو دراما تەنها لە ناوەندی بەغدادناوەستیت بەڵکو کارەکان لە کوردستان و شارەکانی تری وەک بەسراو وپارێزگاکانی تری  خوارو و ناوەراستی  عیراق  بەرهەم دێت .  

بۆ هەڵسەنگاندنی کارەکان لە روێ ئەکادیمەوە چەند پرسیارێکمان لە پ .د منتەها تارق : پسپۆری ئەدەب و رەخنە ، زانکۆی مستەنسرییە کرد سەرەتا پرسیمان  
پ/ هەڵسەنگاندنتان بۆ درامای عیراقی لە نێوان مێژویەکی پرشنگدارو ئێستای ژێر رەحمەتی رەخنە و ئاستەنگ چیە ؟ 

دکتۆر منتەها : قۆناغی دامەزراندن لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، شایەتی پڕۆژەیەکی درامیی جوانکاری و فیکری بوو؛ ئەم پڕۆژەیە بە پتەوییەکی هونەریی بەرز و ڕوونیی ناسنامەی ڕۆشنبیری جیادەکرایەوە. لەم قۆناغەدا چەندین بەرهەمی تەلەفزیۆنی دەرکەوتن کە لە یادەوەریی تاکی عێراقیدا بە نەمری مانەوە، وەک (تحت موسى الحلاق - لەژێر گوێزانی سەرتاش)، (الذئب وعيون المدينة - گورگ و چاوەکانی شار)، کە پشتیان بە ناوەڕۆکێکی چەسپاو و قووڵایی چارەسەری کۆمەڵایەتی بەستبوو. ئەم بنەمایە هاوتەریب بوو لەگەڵ شانۆی ئەکادیمی کە توانایەکی دەربڕین و دیسیپلینێکی تەکنیکی ناوازەی بە ئەکتەر دەبەخشی، سەرەڕای ئەو بەربەستە سانسۆریانەی لەو سەردەمەدا هەبوون.

بەڵام دوای ساڵی ٢٠٠٣، درامای عێراقی چووە ناو قۆناغێکی گواستنەوەی گەورە کە بە ڕوونی نیشانەکانی هەڵوەشانەوەی بنکە و دامەزراوە حکومییەکان و سەرهەڵدانی بەرهەمهێنانی کەرتی تایبەتی پێوە دیار بوو، لەگەڵ باڵادەستیی تەواوی بازاڕی وەرزی، بەتایبەت وەرزی ڕەمەزان. ئەم گۆڕانکارییە کاریگەری هەبوو لەسەر کرانەوەی سیاسی و ورووژاندنی بابەتە هەستیارەکانی ناو کۆمەڵگە. لەم قۆناغەدا وزە و توانای گەنجی بەهرەمەند دەرکەوتن، بەڵام پشتگیریی دامەزراوەیی بۆ ئەم توانایانە زۆر سنووردار بوو، ئەمەش ڕەنگدانەوەی هەبوو لەسەر ناجێگیریی شێواز و بەردەوامیی دیدگای هونەری. سەرەڕای ئەمانە، دەتوانین بڵێین درامای عيراقی توانای داهێنانی لەدەست نەداوە، بەڵکو پێویستی بە دووبارە داڕشتنەوەیەکی ڕۆشنبیری هەیە کە پێگەی دەق و ڕۆڵی دامەزراوەکان بگەڕێنێتەوە، هەروەها پەرە بە بنیاتی مەعریفیی ئەکتەر بدات بۆ ئەوەی بگاتە پێگەییشتنێکی نوێ کە توانای بەرهەمهێنانی کاری نەمری هەبێت بەپێی پێوەرە سەردەمییەکانی ئێستا . 

پرسیارێکی تری پاشکۆ لە دکتۆر منتەها ئەوە بوو لەم درامایەنی ئیستا نمایش دەکرێت بەرای ئێوە تا چەند ئەکتەرەکان توانیان جیاوازی بکەن لە نواندن لە نێوان شانۆ و لەبەردەم کامێرادا ئایا هیچ بەهرەیەکی ئومێدبەخش دەرکەوتووە بۆ ئەوەی پێشەنگایەتی بکات؟ 

دکتۆرە منتەها : 

گواستنەوە لە نێوان شانۆ، سینما و تەلەفزیۆن، تاقیکردنەوەیەکی ڕاستەقینەیە بۆ نەرموونیانیی ئەکتەر و ئامرازە تەکنیکییەکانی. دەکرێت جیاوازی بکرێت لە نێوان "شانۆ" کە لەسەر بە زیندوو، دەرهاویشتەی دەنگی و بونیادنانی ڕیتم لە ڕێگەی جەستەوە لەناو بۆشاییەکی کراوەدا کار دەکات، و لە نێوان "کامێرا" کە پشت بە کەمکردنەوەی دەربڕین (الاقتصاد التعبيري)، کارکردن لەسەر وردەکاریە وردەکان و توانای دەربڕینی دەموچاو دەبەستێت بۆ گەیاندنی مانا لە دیمەنە نزیکەکاندا (Close-ups). جیاکاری لە نێوان ئەم دوو بوارەدا تەنها لە ڕێگەی هۆشیارییەکی مێتۆدی بە جیاوازییە جوانکاری و تەکنیکییەکان بەدی دێت.

ئەم جیاکارییە بووە هۆی دروستبوونی نەوەیەک لە پێشەنگەکان کە لەناو دامەزراوەی شانۆییدا پێگەیشتن پێش ئەوەی بچنە سەر شاشە، وەک کۆچکردووان (د. سامی عەبدولحەمید، یوسف ئەلعانی و خەلیل شەوقی). ئەمانە بوونە نموونەیەکی کارا لە یادەوەرییەکدا کە "ئەکتەری گشتگیر"یان بەرهەمهێنا، ئەو ئەکتەرەی توانای هەیە ئامرازەکانی خۆی بگونجێنێت لەگەڵ ئەو بوارەی کاری تێدا دەکات بەبێ ئەوەی قووڵایی هونەری یان ڕێکیی تەکنیکی لەدەست بدات.

شانۆ بۆ ئەوان وەک تاقیگەیەک بوو بۆ توێژینەوە لە بونیادنانی کەسایەتی، لە کاتێکدا کامێرا بووە درێژەپێدەری ئەو بنەمایە نەک جێگرەوەی. بەمەش گواستنەوە بۆ ئەوان ئاسان و بێ گرفت بوو، سوپاس بۆ ئەو پاشخانە مەعریفییەی هەیانبوو لە تێگەیشتنی دەق و شیکردنەوەی بنیاتی درامی پێش نواندن. سەبارەت بە قۆناغی دوای ٢٠٠٣، بێگومان توانای گەنجی نوێ دەرکەوتن کە ئامادەییەکی شایستەیان لەبەردەم کامێرا هەیە. ئەم گەنجانە بە پێچەوانەی پێشەنگەکان، بە ناو ئەو توندی و ڕێکییەی پێگەیاندنی شانۆییدا تێنەپەڕین، ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی جیاوازی لە توانای کۆنترۆڵکردنی دەنگ، ڕیتمی ناوەکی و بونیادنانی کەسایەتی. بەڵام ئەمە ڕێگر نییە لە دەرکەوتنی ئەکتەری گەنج کە کار لەسەر تەکنیکەکانی نواندنی هۆشیارانە لەبەردەم کامێرا دەکەن. ئەکتەری عێراقی توانای خۆگونجاندنی لەگەڵ هەردوو بوارەکەدا سەلماندووە، چ لە نەوەی کۆن یان نوێ؛ نەوەیەک کە لەسەر بنەمای شانۆ دامەزرا و وزەیەکی تەواوی نواندنی هەبوو، و نەوەی نوێ کە وزەی نواندنی خۆی لە ڕێگەی ڕاستگۆیی ناوەکی و ئامرازە سەردەمییەکانەوە تاقیکردەوە. تەحەدییەکە لەوەدا دەمێنێتەوە چۆن ئەم ئامرازانە بکرێنە پڕۆژەیەکی هونەریی گشتگیر کە بەردەوامیی ناوازەیی و قووڵاییەکی زیاتر مسۆگەر بکات.


PUKMEDIA ئامادەکردنی/ ناوەندی بەغدادی مەکتەبی راگەیاندن و هۆشیاری