مزگەوتی ذی الحلیفە

دەرباز ستار

مزگەوتی ذی الحلیفە

مزگەوتەکە دەکەوێتە لای ڕۆژئاوای وادی ئەلعەقیق، لە ناوچەیەك  ناسراوە بە "عەبیار عەلی"، لە شاری مەدینە لە ووڵاتی سعودیە ، هەندێك پێی دەڵێن مزگەوتی ئەبیار عەلی - یان بیرەکانی عەلی، و نزیکەی چواردە کیلۆمەتر لە مزگەوتی پێغەمبەرەوە دوورە.

مزگەوتەکە لە سەردەمی عومەر بن عەبدولعەزیزدا دروستکراوە کاتێک میرنشینی شارەکەی گرتە دەست و لە سەردەمی عەباسیدا نوێکرایەوە، پاشان لە سەردەمی عوسمانییەکان لە سەردەمی سوڵتان محەمەدی چوارەم (1058) نوێکرایەوە کۆچی: ١٠٩٩ کۆچی). مزگەوتەکە زۆر بچووک بوو، لە خشت و بەرد دروستکرابوو، حاجیان و عومرەكارەكان  ئاسوودە نەبوون لەنەر كۆن بوون و بچكووكی شوێنەكە ، بۆیە مەلیک فەیسەڵ بن عەبدولعەزیز فەرمانی نۆژەنکردنەوە و فراوانکردنی دەرکرد.

لەگەڵ زیادبوونی ژمارەی حاجیان و عومرەکاران، قەبارەکەی چەند هێندە زیاد بوو، هەروەها ئیمکاناتی پێویستی بۆ دابین کرا. مزگەوتەکە بوو بە وێستگەیەکی یەکگرتوو بۆ گەشتیاران. لە شێوەی چوارگۆشەیەکدا دروستکراوە کە ڕووبەرەکەی ٦ هەزار مەتر چوارگۆشەیە، پێکهاتووە لە دوو کۆمەڵە کۆریدۆر کە بە حەوشەیەکی فراوان جیاکراوەتەوە کە ڕووبەرەکەی هەزار مەتر دەبێت، کەوانەکانی هەیە کە بە قوبە درێژەکان کۆتایی دێت لەگەڵ، بەرزییەکەی ١٦ مەتر دەبێت، مزگەوتەکە لانیکەم پێنج هەزار نوێژخوێنی تێدایە، مزگەوتەکە منارێکی جیاوازی هەیە لە شێوەی پلیکانەی خولگەیی، بەرزییەکەی ٦٢ مەتر دەبێت. بینای ئیحرام و دەستنوێژ بە مزگەوتەوە بەستراوەتەوە، لە دیوی ڕۆژهەڵاتیشەوە بازاڕێک بۆ دابینکردنی پێداویستییەکانی حاجیان دروستکراوە، لە دیوی ڕۆژئاوای ئەویشدا شوێنی وەستانی ئۆتۆمبێل و باخچەیەکی گەورەی خورما دروستكراوە.

خەڵک ئەم شوێنە بە چەندین ناو ، ناو دەبەن، ئەوانیش: زولحەلیفە – مزگەوتی ئەلشەجەرە – مزگەوتی میقات – ئەبیار عەلی یان ئەبار عەلی – میقات الئیحرام – الئیحرام – المحەڕەم، هەروەها بە الحسا ناسراوە .

زولحەلیفە
دادپەروەری
ناوەکەی (ذهلحلیفە) کە بچووککراوەی (الحلفە)یە، وە (تاکە) ڕووەکی ناسراوی (الحلفە)یە.

مزگەوتی ئەلشەجەرە
دادپەروەری
ئەم مزگەوتە بە مزگەوتی داریش ناسرابوو چونکە کاتێک پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم ، دەچووە دەرەوە بۆ مەککە بۆ عومرە یان حەج ، دەچووە ژێر سێبەری دارێک لەم ناوچەیە و نوێژی دەکرد ، پاشان بۆ ئیحرام بۆ عومرە یان حەج.

مزگەوتی میقات
دادپەروەری
هەروەها هەندێک بە مزگەوتی میقات ناوی دەبەن چونکە یەکێکە لەو پێنج میقاتە (شوێنە) کە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم دیاریی کردووە، بۆ ئەو کەسانەی ئارەزووی حەج یان عومرە دەکەن لێیەوە بچنە ناو ئیحرامەوە.

ئابیار عەلی
دادپەروەری
هەندێک کەسی ئاسایی پێی دەڵێن ئابیار عەلی یان عابار عەلی و دوو وتە هەیە لەسەر ئەم ناوە:

چونکە ئیمامی عەلی فەرماندەی ئیمانداران شەڕی جنەکانی تێدا کردووە و بەگوێرەی قسەکانی ئیبن تەیمیە هیچ کام لە هاوەڵەکان لە جنەکەدا شەڕیان لەگەڵ نەکردووە و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە هیچ فەزیلەتێک و تاوانبارکردنێک بۆ ئەم بیرە نییە و خوازراو نییە بۆ ئەوەی بەردێک یان هەر شتێکی تر فڕێ بدەیتە ناویەوە.

هەندێک دەیانگوت هۆکاری ناونانی (ئەبیار عەلی)، ناوی بەناوبانگی شارەکە، بۆ ئاماژەکردنە بە عەلی بن دینار، پارێزگاری دارفور لەو کاتەدا.

بەڵام ئەمە ڕاست نییە؛ عەلی دینار (سوڵتانی دارفور) کە ئەو ناوەی بۆ دەگەڕێتەوە، ساڵی 1898ی زایینی وەک حاجی (واتە نزیکەی سەد ساڵ لەمەوبەر) هاتە میقات، بارودۆخی میقاتی بە خراپی زانی، بۆیە بیری هەڵکەند بۆ ئەوەی حاجیەکان لێی بخۆنەوە و خواردنیان پێ بدەن، وە مزگەوتی ذی الحلەیفەی نۆژەن کردەوە، ئەو مزگەوتەی پێغەمبەر تێیدا نوێژی دەکرد، دوعای خوا و سەلامی خوای لەسەر بێت، لەکاتێکدا لە مەدینەوە بەرەو حەج بەڕێکەوت، نیشتەجێی کرد و... ئەم شوێنەی دانیشتوو کردووە، هەر بۆیەش شوێنەکە ناوی ئەبیار عەلی لێنرا کە بە ناوی عەلی بن دینارەوە ناونراوە. وەڵامێک کە هیچ دوو کەس لەسەری ناکۆک نین: ئەم ناوە بە سەدان ساڵ پێش لە دایکبوونی عەلی دینار لە کتێبەکاندا ناسراوە و باسکراوە و بڵاوبووەتەوە. ئیبن تەیمیە (کە لە ساڵی ٧٢٨ کۆچی دوایی کردووە) باسی کردووە و دەڵێت: لە فەتواکانیدا (٢٦/٩٩) (کەواتە ذی الحلەیفە: دوورترین سەردەمە، لە نێوان ئەو و مەککەدا دە قۆناغ هەیە، یان کەمتر یان زیاتر، بەپێی جیاوازی ڕێگاکان، لێیەوە بۆ مەککە چەند ڕێگایەک هەیە، و پێی دەوترێت وادی العقیق، مزگەوتەکەی پێی دەوترێت مزگەوتی شەجەرە، و تێیدا بیرێک هەیە، کە خەڵکی نەفام پێی دەڵێن “هی عەلی باشە”، چونکە پێیان وایە عەلی لەوێ شەڕی جنەکانی کردووە، ئەمەش درۆیە، چونکە هیچ کام لە هاوەڵەکان شەڕیان لەگەڵ جنەکەدا نەکردووە، عەلیش پێگەیەکی زۆر بەرزە بۆ ئەوەی جنەکە بتوانێت شەڕی لەگەڵ بکات، وە هیچ فەزیلەتێکیش نییە بۆ ئەم بیرە.

پاشان شایەنی ئەوەن ئەو شتەی مامۆستای خالق وتوویەتی بە ناوهێنانی میقات بە ناوی خۆیەوە کە پێغەمبەری خودا ناوی لێنا، چونکە ئەوە (دحولحلەیفە)ە.

شێخ بەکر ئەبوزەید دەفەرموێت - -: هەرچی لەسەر ناکۆکی بنیات نراوە دەبێت شوێنی وازهێنان و دابڕان بێت، بۆیە با دەستبەرداری ناونانی درۆ بین و ئەوەی لە نێوان لێوی پێغەمبەردا وتراوە بەکاری بهێنین - خوای گەورە سەلامی بدات و ئارامی ببەخشێت - و با بڵێین: ((دول-حولەیفە)).

وە ئەوەی شێخ باسی کرد ڕاستە، هیچ ناوێکی ڕاستی وازی لێناهێنرێت تەنها ئەوە نەبێت کە ناوێکی نوێ بگۆڕدرێت، بۆیە ئەسڵی لەبیر دەکرێت و تازەکە بەناوبانگ دەبێت، تەنانەت ئەوانەی ئەسڵی زیندوو دەکەنەوە هەندێک جار ئیدانە دەکرێن، ئەمەش وەک حاڵەتی... سوننەت و بیدعە.هیچ بیدعەیەک یاسایی نییە تەنها ئەوە نەبێت کە سوننەتێک وازی لێ بهێنرێت، تا ئەو بیدعەیە لەبەری سوننەتدا بێت و بە پێچەوانەشەوە. خودا یارمەتیدەرە

هەندێک کەس دەیانگوت مزگەوتی “المعار” مزگەوتی ذی الحلەیفەیە، بەڵام ئەمە ڕاست نییە، مزگەوتی المعار دەکەوێتە باشووری ڕۆژهەڵاتی مزگەوتی ذی الحلەیفەو نزیکەی 100 مەتر لە دیواری مزگەوتی ئێستاوە، بەو پێیەی ئەم مزگەوتە دەکەوێتە لێواری وادی العقیق کە وادی موبارەکە.

PUKMEDIA