داهاتوو چاوەڕوانی دواکەوتووان ناکات

عیماد ئەحمەد

مێژوو یاسایەکی سادە، بەڵام بێبەزەیی هەیە: زۆربەی دەوڵەتان دوای ئەوەی شکست دەخۆن، تێدەگەن کە هۆکاری شکستیان نەک کەمی هێز، بەڵکوو دواکەوتوویی بووە لە بیرکردنەوەدا. زۆرجار گەلان خۆیان بۆ شەڕی شێوەی شەڕی ڕابردوو ئامادە دەکەن، لە کاتێکدا شەری داهاتوو پێشتر شێواز و یاساکانی خۆی گۆڕیوە.

گەورەترین هەڵەی ستراتیژیی سەدەی ڕابردوو ئەوە بوو کە زۆربەی وڵاتان وا دەیانزانی شەڕی داهاتوو وەک شەڕی پێشوو دەبێت، بەڵام مێژوو پێچەوانەی ئەو بۆچوونەی سەلماند. شەڕی یەکەمی جیهانی بە تاکتیکی سەدەی نۆزدەهەم دەستی پێکرد، شەڕی دووەمی جیهانی بە شۆڕشی تەکنەلۆژیا یاساکانی جەنگی گۆڕی؛ وە شەڕی ساردیش زیاتر بە هەژموونیی ئابووری، زانستی و ئایدیۆلۆژیا کۆتایی هات، نەک بە تەقەی تفەنگ.

ئەمڕۆ هەمان یاسا جارێکی دیکە دووبارە دەبێتەوە، بەڵام لە قۆناغێکی تەواو نوێدا. زۆربەی چاودێر و بڕیاردەران هێشتا هێز بە ژمارەی مووشەک، تانک و فڕۆکە دەپێون، لە کاتێکدا هاوکێشەی سەرەکی لە شوێنێکی تر دەنووسرێتەوە؛ لە تاقیگەکانی ژیریی دەستکرد، کارگەکانی نیمچەهەواڵگر، تۆڕەکانی داتا، سیستەمی دارایی جیهانی؛ وە لە توانای داهێنان و نوێکردنەوەی زانست و ئابووریدا.

ڕووداوەکانی ئۆکرانیا، ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، تایوان و ململانێی ئەمریکا و چین، هەرچەندە لە ڕووکاردا جیاوازن، بەڵام هەموویان یەک پرسیاری سەرەکی دەخەنە بەردەم جیهان: کێ دەتوانێت خێراتر لە گۆڕانکارییەکان تێبگات و خۆی لەگەڵیان بگونجێنێت؟
   لە سەدەی بیست و یەکەمدا، سەرکەوتن تەنها بۆ ئەوە نییە کە گەورەترین سوپای هەبێت؛ بۆ ئەوەیە کە گەورەترین توانای فێربوون، خۆگونجاندن و داهێنان هەبێت.

ئەم ڕاستییە تەنها بۆ زلهێزەکان نییە؛ وانەیەکی گرنگیشە بۆ دەوڵەتە ناوەند و بچووکەکان. عێراق و هەرێمی کوردستان ئەگەر هێشتا بە هاوکێشەکانی دوێنێ بیر بکەنەوە، ئەوا داهاتوویان لەلایەن ئەوانی ترەوە دەنووسرێتەوە، بەڵام ئەگەر لە ئێستاوە وەبەرهێنان لە مرۆڤ، پەروەردە، زانست، دامەزراوەی بەهێز، ئابووریی بەرهەمهێنەر و حکومڕانیی ڕەشیدا بکەن، دەتوانن شوێنی شایستەی خۆیان لە ناو ئەم ڕێکخستنە نوێیەی جیهاندا بدۆزنەوە.

لە مێژوودا جوگرافیا سەرچاوەی هێز بوو، بەڵام ئەمڕۆ ژیری و داهێنان لە جوگرافیا گرنگترن. نەوت هێشتا سامانی ستراتیژییە، بەڵام تاکە سەرچاوەی هێز نییە. ئەرز سنوور دیاری دەکات، بەڵام زانیاری و زانست چارەنووس دیاری دەکەن.

ئەو دەوڵەتەی نەتوانێت سیستەمی پەروەردەی خۆی نوێ بکاتەوە، دادوەریی سەربەخۆ بەهێز بکات، زانکۆکانی بخاتە خزمەتی توێژینەوە و داهێنان، وە دامەزراوەکانی لە گەندەڵی بپارێزێت، هەرچەندە جوبەخانەی چەکی گەورەشی هەبێت، لە یاریی سەدەی نوێدا دوا دەکەوێت، چونکە لە سەردەمی ژیریی دەستکرد و زانیاریدا، هێزی سەرەکی لە مێشکەکاندا کۆدەبێتەوە، نەک تەنها لە بارودۆخە سەربازییەکاندا.

مەترسیی گەورەی ئەم سەردەمە خێرایی گۆڕانی جیهان نییە؛ مەترسییەکە ئەوەیە کە هێشتا زۆرێک لە دەوڵەت و سەرکردایەتییەکان بە مێشک و زمانی دوێنێ بیر دەکەنەوە و بە ئامرازەکانی ڕابردوو وەڵامی پرسیارەکانی داهاتوو دەدەنەوە.

داهاتوو چاوەڕوانی دواکەوتووان ناکات. ئەوەی زووتر لەوانی تر یاساکانی سەردەمی نوێ تێبگات، نەک تەنها خۆی لە مەترسی دەپارێزێت، بەڵکوو یاساکانی یاریی داهاتووش دادەنێت. لە کۆتاییدا، مێژوو هەمیشە لەلایەن براوەکانی جەنگەوە نانووسرێتەوە؛ زۆرجار لەلایەن ئەوانەوە دەنووسرێتەوە کە پێش هەمووان داهاتوویان خوێندووەتەوە و ئامادەی هاتنی بوون.

PUKMEDIA