Daxwaza Amerîka ji bo pesenkirina Plana Aştiyê û çarenivîsa Ukranya

Reuters

Serokê Ukrayna û jina di 21ê Mijdara 2025an de li Kyiv beşdarî merasîmek bîranînê dibin

Serokê Ukraynayê Volodymyr Zelenskiy û jina wî Olena di 21ê Mijdara 2025an de li Kyiv, Ukrayna beşdarî merasîmek bîranînê bûn.

Serokê Ukrayna Volodymyr Zelenskiy roja Înê hişyarî da ku Ukrayna di metirsiya windakirina rûmet û azadiya xwe yan piştgiriya Washingtonê de ye li ser plana aştiyê ya Amerîkî ku daxwazên sereke yên Rûsya piştgirî dike, pêşniyarek ku Serokê Amerîka Donald Trump got: Kîev divê di nav hefteyekê de pesend bike.

Serokê Amerîka ji Fox News Radio re got:Ew bawer dike ku roja Pêncşemê ji bo Kîev demek guncaw e ku planê pesend bike.

Serok Trump paşê ji rojnamevanan re got: Dem kurt e ji ber zivistana nêzîk û hewcedariya bidawîanîna xwînrijandinê û ku Zelenskiy dê neçar bimîne ku planê pesend bike.

Her weha Serok Trump aşkere kir ku,divê ew jê hez bike, û heke ew jê hez neke, wê hingê hûn dizanin, divê ew tenê şer bidomînin, ez texmîn dikim ku di demekê de ew ê neçar bimîne ku tiştek ku wî qebûl nekiriye pesend bike.

Bi bîranîna civîna wan a aloz ya Sibatê bi Serok Zelenskiy re, Serok Trump zêde kir: Hûn rast li Ofîsa Oval tînin bîra xwe, ne ewqas dirêj berê, min got:Kartên te tune ne.

Plana 28 xalî ya Washingtonê bang li Ukrayna dike ku axa xwe radest bike, sînorkirinên li ser artêşa xwe pesend bike û dev ji armancên tevlîbûna NATOyê berde.

Her weha Reuters ragihand ku di nav de hin pêşniyar hene ku Moskow dibe ku nerazîbûnê nîşan bide û ji hêzên xwe dixwaze ku ji hin deverên ku wan girtine vekişin.

Cîgirê Serokê Amerîka JD Vance roja Înê dereng gotibû: Her planek e ji bo bidawîkirina şerê Rûsya li Ukrayna divê serweriya Ukraynayê biparêze û ji bo her du welatan pesend be, lê ew "xeyalek" e ku mirov hizir bike ku Ukrayna dikare bi ser bikeve eger Amerîka zêdetir pere yan çekan bide Kîevê yan jî sizayên zêdetir li ser Moskowê bisepîne.

Vance li ser X nivîsand: Xeyalek heye ku heke em tenê bêtir pere, zêdetir çek, yan jî sizayên zêdetir bidin, serkeftin nêzîk e.

Serokê Rûsya Vladimir Putin, ku red kir ku li ser daxwazên sereke yên ax û ewlehiyê yên Rûsya paşve gav bavêje, roja Înê got:Plana Amerîka dikare bibe bingeha çareseriyek dawî ya pevçûna nêzîkî çar salan, her weha got: Kîev li dijî planê ye lê ne ew û ne jî hevalbendên wê yên Ewropî rastiya pêşketinên Rûsya li Ukrayna fêm nakin.

Serok Zelenskiy, ku di demên berê de mercên planê wekî teslîmbûn red kiriye, ji Ukrayniyan daxwaza yekîtiyê kir û got ku ewê tu carî xiyanetê li Ukrayna neke.

Nûnerê veberhênanê yê Serok Putin, Kirill Dmitriev, roja Înê got ku plana Amerîkî armanc dike ku pêşî li mirinên zêdetir ên Ukraynîyan û windakirina axê bigire.

Dmitriev bi îngilîzî li ser platforma medyaya civakî ya X nivîsand ku têde gotiye: Ji ber bangeşeya şerxwazan,gelek kes pê nahesin ku Plana Aştiyê ya Trump ji bo rizgarkirina Ukrayna ji windakirina hîna zêdetir erd û jiyanan hatiye çêkirin,".

Di raya giştî de, Serok Zelenskiy, ku roja Înê bi rêberên Brîtanya, Almanya û Fransa û her weha bi Cîgirê Serokê Amerîka Vance re axivî, xuya bû ku ew bi baldarî plana Amerîkî red nake û Amerîkiyan aciz nake.

Serok Zelenskiy got: Em hewildanên Amerîka, Serok Trump û tîmê wî yên ji bo bidawîkirina vî şerî girîng dibînin û divê ev plan aştiyek rastîn û bi rûmet misoger bike.

Tê çavrêkirin ku plan di gotûbêjên li kêleka civîna G20 li Johannesburgê de, ku serkirdeyên Ewropî vê dawiya hefteyê beşdar dibin, serdest bibe, tevî boykotkirina Serok Trump û Seroka siyaseta derve ya YE, Kaja Kallas, got: Em hemî dixwazin ku ev şer bi dawî bibe, lê ka ew çawa biqede girîng e,Rûsya çi mafê yasayî yê tawîzan ji welatê ku dagir kiriye wernagire,ev ji bo her kesî kêliyek pir metirsîdar e.

Karbidestên Amerîkî gotin: Plana wan piştî şêwirmendiyê bi Rustem Umerov, sekreterê Konseya Ewlehî û Parastina Neteweyî ya Ukrayna, hevalbendek nêzîk ê Serok Zelenskiy ku heta Tîrmehê wekî wezîrê parastinê xebitî, hatiye amadekirin.

Karbidestekî payebilind ê Amerîkî roja Pêncşemê got: Umerov piştî çend guhertinan, piraniya planê pesend kir û pêşkêşî Serok Zelenskiy kir.lê, Umerov red kir ku bi çi mercên planê razî bûye û got ku wî tenê roleke teknîkî di sazkirina hevdîtinan de lîstiye.

Plan dê ji Ukrayna bixwaze ku ji axa ku hîna jî li parêzgehên rojhilat kontrol dike, ku Rûsya îdîa dike ku wan tevlî kiriye, vekişe, di heman demê de Rûsya dê mîqdarên piçûktir ên yerdên ku li herêmên din digire, berde.

Ukrayna dê bi domdarî ji tevlîbûna hevpeymaniya leşkerî ya NATOyê were qedexekirin, û hêzên wê yên çekdar dê bi 600 hezar leşkeran ve sînordar bin û NATO dê razî bibe ku qet leşkerên xwe li wir bicîh neke.

Sizatên li dijî Rûsya dê hêdî hêdî werin rakirin, Moskow dê dîsa were vexwendin koma welatên pîşesazî yên G8, û hebûnên Rûsya yên cemidî dê di fona veberhênanê de werin kom kirin, û hin ji qezencan dê ji Washingtonê re werin dayîn.

Yek ji daxwazên sereke yên Ukrayna, ji bo garantiyên bicîhanîn yên wekhevî xala parastina hevbeş ya NATOyê da ku Rûsya ji êrîşkirina dîsa dûr bixe, di rêzek yekane de bêyî hûrguliyan tê çareser kirin Ukrayna dê garantiyên ewlehiyê yên bihêz werbigire.

Çavkanî: Reuters

PUKMEDIA