Hûrguliyên plana Trump a li ser Xezayê: hêzek navneteweyî û bêçekkirina Hemasê

Ajans

Xeza

Rojnameya Washington Post roja hûrgiliyên plana Serokê Amerîkayê Donald Trump ji bo agirbestê li Xezayê eşkere kir, ku tê de bicihkirina hêzek navneteweyî li Xeza, bêçekkirina Hemasê û hiştina derî ji bo avakirina dewletek Filistînî hene.
Li gorî rojnameyê, plana ji 21 xal pêk tê, di nav de bêçekkirina Hemasê, avakirina hêzek ewlehiyê ya navneteweyî û "Plana geşepêdanê ya Trump" ji bo ji nû ve avakirina Xezayê dihewîne, lê dibe ku Îsraîl hin bendên wê red bike.

Got jî: plana Trump ji bo rawestandina şerê Xezayê bi rawestandina tavilê ya hemî operasyonên leşkerî, serbestberdana hemî 20 rehîneyan di nav 48 demjimêran de û radestkirina cenazeyên zêdetirî 20 Îsraîliyan ku tê bawerkirin ku hatine kuştin dest pê dike. Her weha tekez li ser wê yekê jî hat kkirin ku hemî çekên Hemasê dê werin jinavbirin, dê ji bo kesên ku beşdarî "pêvajoya aştiyê" bibin lêborîn were dayîn, û ji endamên Hemasê yên ku dixwazin Xezayê derkevin re dê derketin were hêsankirin. Niha di planê de ji bilî agirbesteke destpêkê, berdana girtiyan û zêdekirina alîkariya mirovî, hîn xalên din ne hatine birêkxistin ku wê çawa birêve biçin.

Di planê de tê destnîşankirin ku niştecihên Xezzeyê neçar nabin ku derkevin û her kesê ku derkeve mafê wî heye ku vegere. Lêbelê, di dema bicîhanîna "Plana Pêşkeftina Aborî ya ji bo Nûavakirina Xezzeyê" ya Trump de, ev niştecih dê li ku derê bijîn, nayên destnîşankirin.
Her wiha destnîşan dike ku "piştî berdana hemû girtiyan, Îsraîl dê 250 girtiyên ku cezayê herheyî distînin, ji bilî 1700 niştecihên Xezayê yên ku piştî 7ê Cotmehê hatine girtin, serbest berde. Li gel radestkirina cenazeyê 15 kesan di berdêla her cenazeye Îsraîlî.

Pêşniyar dibêjin ku "piştî qebûlkirina vê peymanê, dê tavilê alîkariya tevahî ji Xezayê re were şandin, di nav de jinûhavakirina binesaziyê (av, elektrîk û paqijî), nûjenkirina nexweşxane û nanxaneyan, û rakirina kavil û vekirina rêyan Lêbelê, plan behsa wê yekê nekiriye ku kî dê vê xebatê bike an lixwe bigre bike.
Plan her wiha "hikûmetek demkî ya veguhêz" ku ji "Filistîniyan be û xwedî pisporên navneteweyî yên jêhatî bin vedihewîne da ku karûbarên giştî yên rojane li Xezayê birêve bibe. Ev hikûmet dê ji aliyê "desteyeke navneteweyî ya nû" ve were çavdêrîkirin ku ji aliyê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ve bi şêwirmendiya welatên din hatiye damezrandin.

Her weha piştî bicîhanîna hemû çeksaziyên geşepêdanê û siyasî yên pêşniyarkirî, "dibe ku mercên pêwîst ji bo destpêkirina pêvajoyek cidî ber bi avakirina dewletek Filistînî werin bicîhanîn, ku armanca gelê Filistînî.
Ew lê zêde dike ku Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê "dê diyalogê di navbera Îsraîl û Filistîniyan de teşwîq bike da ku bigihîjin nerîneke siyasî ji bo hevjiyana aştiyane û serfiraziyê.

PUKMEDIA/Ajans