Peymana sêalî Herêma Kurdistanê û Bexdayê ji hev nêzîk dike

PUKMEDIA

Hinardekirina petrolê

Pêşbînî tê kirin ku îro Duşemê 22ê Îlona 2025an, di navbera hikûmeta Federal, Hikûmeta Herêma Kurdistanê û kamoaniyên hilberînerên petrolê li herêmê ji bo destpêkirina hinardekirina petrol ji Herêmê bi rêya bendera Ceyhan ya Tirkiyê de peymanek sêalî were îmzekirin. Ev peyman piştî zêdetirî du salan rawestandina piştî biryara Dadgeha Navbeynkariyê ya Navneteweyî ya li Parîsê hat.

Ger peyman were îmzekirin, ew ê sibê Sêşemê, ji bo pejirandinê pêşkêşî Encumena Wezîran a Îraqê were kirin. Ev ê gavek girîng be ji bo çareserkirina pirsgirêka mûçeyên karmendên Herêma Kurdistanê.

Karmend û xwenenîşên Herêma Kurdistanê hêvî dikin ku di navbera Herêm û Bexdayê de li ser petrol û dahatên herêmî lihevkirinek çêbikin da ku pirsgirêka mûçeyên xwe çareser bikin. Wan îsal tenê şeş mûçe wergirtine, meha Îlonê ber bi dawîbûnê ve diçe, çarenivîsa mûçeyên mehên mayî hîn ne diyar e, û ji bo dayîna wan ti dîrok nehatiye destnîşankirin.

Lihevkirin ji her demê nêzîktir e

Reuters çend roj berê ragihand ku Îraq li ser planeke ji nû ve destpêkirina hinardekirina petrolê ji Herêma Kurdistanê bi rêya boriyekê di nav Tirkiyeyê re ber bi bendera Ceyhanê ve derbas dibe razî bûye.
Ajansê li ser zarê rêveberekî yek ji kampaniyên navneteweyî yên petrolê amaje bi wê yekê kir ku gotiye: Me gotûbêj pirtir kirine û em ji her demê bêtir nêzîkî rêkeftineke sêalî ne, ji ber ku her kes nermbûnê nîşan dide.
Li gorî plana destpêkê, Hikûmeta Herêma Kurdistanê soz daye ku herî kêm 230,000 bermîl rojane radestî Rêxistina Bazirganiya Petrolê (SOMO) bike û 50,000 bermîlên din rojane ji bo karanîna navxweyî bihêle.
Li gorî Reuters, bazirganek serbixwe dê firotanê ji bendera Ceyhanê ya Tirkiyeyê bi bihayên fermî yên SOMO birêve bibe.16 dolar ji bihayê her bermîlê ku tê firotin dê ji bo hesabê emanetê were veguheztin û wê li ser veberhêneran were dabeşkirin, dema ku dahata mayî dê biçe SOMOyê.
Di plana destpêkê de nehatibû diyarkirin ka hilberîner dê çawa an kengî 1 milyar dolar deynên nedayî yên di navbera Îlona 2022 û Adara 2023an de kom bûne werbigirin.

Zêdekirina Berhemanînê

Peymana di navbera hikûmeta federal, Hikûmeta Herêma Kurdistanê û kampaniyên navneteweyî yên petrolê de dikare dabînkirina petrolê 230,000 bermîl di rojê de zêde bike, di demekê de ku hilberînerên OPECê hilberînê zêde dikin da ku para bazarê ji nû ve bi dest bixin.

Îraq, duyemîn hilberînerê herî mezin ê OPECê, ji benderên xwe yên başûr nêzîkî 3.4 milyon bermîl petrol di rojê de derdixe, lê boriya Kerkûk-Ceyhanê li bakur ji 25ê Adara 2023an vir ve girtî ye, piştî ku Dadgeha Navdewletî ya Hakemtiyê li Parîsê biryar da ku Tirkiye divê 1.5 milyar dolar tazmînatê bide Îraqê wek qerebûyek bo zerarên ku ji ber hinardekirina petrol bi awayê bêdestûr di navbera 2014 û 2018an de çêbûne. Tirkiye vê biryarê îtîraz dike.

Ziyanên mezin ji ber rawestandina hinardekirinê

Rewangeha Aborî yê Îraqê ragihand: Dahat ahinardekirina petrola Herêma Kurdistanê rojane 11 milyon û 160 hezare dolare û bi ne hinardekirinê salane zêdetirî 4 milyar dolar ziyana aborî dibîne.

Rewangeha Aborî aşkire kir ku lêçûna derhênan û veguhastinê ji her bermîlek petrol re 16 dolar e û lêçûna gihandina petrol bi bendera Ceyhanê bo her bermîlekê dolar û nîve.

Amaje bi wê jî kir ku Piştî lêbirîna lêçûnan, pêşbînî tê kirin ku qezenca pak ji hinardekirina 230,000 bermîlan di rojekê de bi 66 dolar bo her bermîlekê, nêzîkî 11.160 milyon dolar bê, Îraq mehane 334 milyon dolar û salane zêdetir ji 4 milyar dolar ziyan dibîne ji ber rawestandina hinardekirina petrolê .

PUKMEDIA