Kurdistan di navbera jîrî û aloziya diruşman de

Îmad Ehmed

Di dîroka mirovahiyê de, kêlîk hene ku netew ne tenê bi dijminên derve re rû bi rû dimînin; belkû di şûna wê de, ew bi xwe re şer dikin.
Di wan kêliyan de, metirsiya mezin ne tank û ne jî balafirên şer, ne jî hevkêşeyên siyasî ne; Berevajî wê, ew nezanîna xwe ye, ji ber ku gelê ku xwe nas neke nikare dost û dijminên xwe nas bike; ew desthilata ku hêz û qelsiyên xwe fam neke, zû dikeve nav aloziyek şaşîtî û xeyalê de.

Cîhana îroyîn bi lez diguhere. Hevkêşeyên hêzê ne tenê bi çek û artêşan têne destnîşankirin; belkû di şûna wê de, ew bi zanyarî, aborî, teknolojî, hevpeymanî û avakirina baweriyê têne nas kirin.

Gelek dewlet hene ku ji derve xurt xuya dikin, lê ji hundur ve lerzokin; hindek din jî hene bi krîz û pirsgirêkan re dijîn, lê ji ber ku bingehek yekîtî û hevpariyê li cem wan heye, ew nakevin.

Dîrok fêrî me dike ku netewe pir caran ji ber nakokiyên navxweyî ketine, ne ji ber hêza dijminên xwe, Herêma Kurdistanê jî di nav vê aloziya navneteweyî û herêmî de bi ceribandinek çarenivîsaz re rû bi rû ye.

Herêm di navbera şer û aştiyê, berjewendî û pevçûnê, hêz û guhertinê de dizivire.

Îraqa nû jî hîn di qonaxa avakirina dewletek aram û dadperwer de temam nebûye. Di vê rewşê de, parastina herêmê tenê bi dirûşmeyan û bikaranîna hêzê nayê kirin; Berevajî vê, ev yek bi hişmendiya siyasî, xwendinek rastîn a rewşê, yekîtîya navxweyî û naskirina sînorê şiyanan mimkun e.

Xwenasîn bingeha her stratejiyeke serkeftî ye. Mirovekî jîr berî ku dijmin nas bike xwe nas dike û dizane ku ew li ku derê bihêz e û li ku derê qels e.

Ew dizane kîjan kêlî, kêliya gavavêtinê ye û kîjan dem dema aramkirin û fikirînê ye, ji ber ku aqilmendiya rastîn ne ew e ku her gav di pêşengiyê de be; belkû ewe ye ku, bizane li ku û çawa tevbigerê ye.

Di felsefeya stratejî û rêveberiya qeyranan dibêje, "Di plansazkirinê de mîna tirsonek bifikire, lê di pêkanînê de mîna şêran gav bavêje."

Ev gotin felsefeyeke kûr a dewletbûnê ye, ango divê milet hemû metirsiyan di ramana xwe de bixwînin û hemû îhtîmalên têkçûn û windakirinê bihejmêrin, lê dema ku ew biryaran didin, divê ew bi wêrekî û baweriyê tevbigerin.
Ji ber ku wekî metelokeke kevnar fêrî me dike: Berî ku hûn biryarek girîng bidin, divê hûn sê caran bipîvin û dûv re carekê jî îfade bikin. Çarenûsa miletan ne bi hest û dirûşmeyan tê destnîşankirin; belkû, ew bi lojîk, ezmûn û xwendinek rastîn a rewşê tê afirandin.

Îro li Herêma Kurdistanê, me pêwîstiyek mezin bi wê yekê heye ku, hemî alî asta metirsiyan têbighên.
metirsiyên vê serdemê ne tenê ji derve ne; ew gelek caran li navxwe de xwe vedişêrin. Nakokî, qelsbûna baweriyê û diyardeya zêdebûna zimanê tundûtûjiyê dikare ji her dijminekî derveyî bêtir zirarê bide.
Ji ber ku hêza rastîn di yekgirtinê û şîrîkatiyê de ye, ne di dabeşbûn û helwestên tekrewî de ye.

`Hannah Arendt` rast digot dema ku wê destnîşan kir ku çawa zimanê druşm û tundûtûjiyê biwarê bîrkirinê û lojîkî di civakê de zevt dike û beriv parçebûnê dibe.

Di dîroka nû ya Kurdistanê de, Yekîtiya Nîştimanî ya Kurdistanê (YNKê) ev rastî di gelek qonaxan de ezmûn kiriye; li çiya û têkoşîna çekdarî bigire heta avakirina Herêma Kurdistanê û saziyên wê û rêveberiya desthilatdariyê.

YNK, bawer dike ku parastina herêmê parastina berjewendiyên hevpar ên hemû aliyekî ye û tu alî nikare rewşê bi tena serê xwe di vê aloziya tevlihev de biparêze.

Di serdema nû de, bawerî bi xwe curekê hêzê ye, û ew desthilata ku dikare baweriyê ava bike dikare pêşerojê jî ava bike, Zanyar dibêjin, "Yê ku xwe nas bike nîvê cîhanê dagir kiriye." Ev ji bo tak raste û her weha ji bo neteweyê jî rast e, xwenaskirin tê wateya zanîna hêz û qelsiyan, zanîna sînor û şiyanan, zanîna dost û dijminan, zanîna kengî demê şerkirinê ye, kengî demê rûniştinê û kengî yê bêhnvedanê ye.

Şaşîtiya herî mezin ew e ku neteweyek xwe ji ya bi bihêztir ji rastiya xwe xwe bibîne,  an jî berevajî vê, xwe qelstir ji rastiyê bizanibe; Ji ber ku her du jî çavkaniyên karesatê ne.

Di vê qonaxê de Kurdistan pêwîstî bi jîriya siyasî heye; Ne tenê bi nirxandinê. Pêwîstî bi zimanek aram û lojîkî heye; Ne tenê bi dirûşmeyên tund, pêdivî bi avakirina baweriyê li hundur û derve heye; Ji ber ku cîhana îroyîn bi çavên berjewendiyê dinêre, ne bi çavên sozê, tiştê ku cihê xwe di hevkêşeyan de diparêze, ewe ye ku xwe û navçeyê bixwîne.

Di dawiyê de, neteweya ku dikare li nav aloziyan de bimîne, ne ew e ku xwedî çekên herî zêde ye; belkû ewe ye ku xwedî hişyarî, yekgirtuyî û baweriya herî zêde ye.
Ji ber ku cîhana îroyîn zêdetir ji ewê li Meydana druşim û nirxandsinê be , meydana jîriyê, hevsengî û xwendina hûr ya rewşê ye
Hêz di yekîtî û hevkariyê de ye, û qelsî di nakokî û bêbaweriyê de ye. Ger hemî alî vê rastiyê fêm bikin, Herêma Kurdistanê dikare ji vê aloziya tirsnak xilas bibe.

Ne tenê ji bo parastina xwe, lê di heman demê de ji bo ku bibe xalek hevsengiyê û aştiyê li herêmê, ji ber ku çarenûsa neteweyan berî ku li qada şer were nivîsandin, di nav wijdan û yekîtîya xwe de tê nivîsandin.

PUKMEDIA