Derketina Pirsgirêka Kurd li Sûriyê

Elî Şemdîn

Pirsgirêka Kurd li Sûriyê piştî hilweşîna Împaratoriya Osmanî û ji nû ve xêzkirina sînorên di navbera Sûriye û Tirkiyê de li gor peymana Sykes-Picot ku di sala 1916an de di navbera her du dewletên kolonyalîst, Fransa û Brîtanyayê de hatibû îmzekirin, gurr bû. Herêmên kurdî (Cezîre, Kobanî, Efrîn) bi sînorên dewleta Sûrî ya nûjen ve hatin girêdan, ku wê demê di bin desthilata Ferensa de dijiyan, û di dema desthilatdariyê de kurdan roleke girîng di avakirina vê dewletê û birêvebirina wê de lîstin. Di warên curbecur de, hinek ji wan jî postê Serokatîya Komarê, Serokerkanê Artêşê û postên din ên îdarî û leşkerî yên payebilind girtin.

Rabûna ramana şovenîst li Sûriyê
Di sala 1946an de piştî ku Fransî ji welêt hatin derxistin, ramana şovenîst di nav derdorên ereban de hêdî hêdî dest bi vejîn û geşbûnê kir, heta ku ev raman bû sedema damezrandina partiyeke şovenîst a erebî bi navê (Baas), ku di bernameya xwe de bang kiribû ji bo ku pêkhateyên din di nav xaça neteweya ereb de bihelîne, her kesê ku bi erebî diaxive ereb dihesiband û heta radeyekê karî raya giştî ya ereban li dora siyaseta xwe ya nijadperestî û tehrîkkirina li dijî kurdan bi taybetî û li dijî gelên û netewên ku bi wî re dijîn din kom bike û wî devên xwe yên medyayî ji bo şerê wan û berovajîkirina doza wan ya neteweyî bi kar anî, û Partiya Komûnîst a Sûriyê bi berfirehî di nav derdorên kurdî de belav bû, meyla kozmopolît di nav rêzên wê de belav bû, ji bilî wê yekê ku meylên îslamî Her wiha şerê netewperestiyê dikirin, ji ber ku baweriya wan bi wê yekê hat ku tu cudahî di navbera Ereb û ne-Ereb de nîne, ji bilî bi teqwa û qenciyê, ev hemû bi nebûna rêxistinên siyasî yên Kurd ku erka parastinê hildigirin ser milên xwe wek  Hebûna gelê Kurd li Sûriyê, diyarkirina pirsgirêka xwe ya neteweyî û têkoşîna çareseriya bi rêyên aştiyane yên demokratîk pêk dihat.

Damezirandina yekemîn partiya kurdî li Sûriyê
Bi bilindbûna vê ramana şovenîst a reş, gelê Kurd li Sûriyê rastî metirsiyeke rast hat ku gef li hebûn û nasnameya wî ya neteweyî dixwe, û ji bo parastina xwe neçar ma ku rûbirûyê vê metirsiyê bibe. Ronakbîrên Kurd di (14.06.1957) de destpêşxeriya ragihandina damezrandina yekemîn rêxistina siyasî ya kurdî li Sûriyê kir û Mam Celal ku di wê demê de li Şamê amade bû, rola herî girîng di handana wan de hebû ku kurd  Partiya xwe damezrîne û bi hemû şiyanên xwe yên madî û manewî piştgiriya wan kir.Partiya nû bi lez û bez girseyên kurd, yên ku bi hezaran ji hemû beş û kategoriyên civaka kurdî li dora xwe civandin, kişand ser xwe û heta radeyekî mezin karî raya giştî ya kurd li dora xwe bicivîne û ber bi redkirina neheqiyê û daxwaza mafên xwe yên netewî û niştimanî ve araste bike.

Ji ber vê yekê yekemîn rêxistina siyasî ya kurdî li Sûriyê derket holê û bi hemû hêza xwe dest bi xebatê kir ji bo birêxistinkirina enerjiya girseyên kurd, kişandina wan li derdora xwe û kişandina nav têkoşîna li dijî wan siyasetên şovenîst ên ku ji zihniyeta nijadperestî derketine. Partiya Baas ku hebûna gelê Kurd li Sûriyê kire armanc û bi her awayî daxwaza guhertina demografîk, herêmên wê, erebkirina wan û jinavbirina nasnameya wî ya netewî kir.
3/5/2024

PUKMEDIA